پناهندگي افغان‌هاي ساكن ايران لغو مي‌شود

پذيرش > اخبار > پناهندگي افغان‌هاي ساكن ايران لغو مي‌شود

پناهندگي افغان‌هاي ساكن ايران لغو مي‌شود

بنفشه سام‌گيس

اعتماد - پايان سال 88 سيد تقي قائمي، مديركل سابق امور اتباع بيگانه و مهاجرين خارجي وزارت كشور از ورود روزانه پنج هزار افغان به صورت غيرقانوني به ايران خبر داد. اين رقم در حالي برآورد شده بود كه تعداد خروجي‌ها روزانه حدود 1500 نفر و اين ميزان ورود، اوج تردد غيرمجاز افغان‌هايي بود كه ايران را مدينه فاضله‌يي براي يافتن زندگي بهتر مي‌پنداشتند. اما برخوردهاي مقامات دولت ايران ظرف سال‌هاي 89 و 90 با ورود غيرمجاز افغان ها؛ تخصيص اعتبارات بيشتر براي انسداد مرزهاي شرقي، صدور حكم اعدام براي حدود 300 افغان كه علاوه بر ورود غيرمجاز مرتكب تخلفات گسترده هم در خاك ايران شده بودند، منع موقت صدور سوخت به اين كشور و اجراي طرح آمايش 7، نشانگر آن بود كه صبر دولت ايران از اين آمد و شد بدون مجوز كه منجر به اشغال فرصت‌هاي شغلي، اتلاف يارانه‌ها و افزايش آمار جرايم عمد و غيرعمد مي‌شد لبريز شده و اين‌بار، قصد بر اين بود كه اين ناخوانده‌هاي بي‌دعوت، به كشور خود كه چندان هم به ورودشان خوشامد نمي‌گفت، بازگردانده شوند. 16 مهر ماه سال جاري، مهلت حضور غيرقانوني افغان‌ها پايان يافت و اكنون اميد دولت بر اين امر استوار است كه از اين پس اين ترددها كه فقط با انگيزه كسب درآمد صورت گرفته، پايان يافته يا به رقمي در حد صفر نزديك شود. حضور هيات‌هاي افغانستان در ايران ظرف سه ماه گذشته و بازتاب مذاكرات اين هيات‌ها با مقامات دولت ايران اما نشان از خوشنودي افغانستان از سرسختي دولت ايران ندارد. بويژه آنكه، دولت ايران با اجراي اين مقررات سختگيرانه قصد را بر پايان دادن به اعتبار تمام گواهي‌هاي پناهندگي اعطاشده به اتباع افغان كه ظرف 30 سال گذشته در ايران سكونت داشته‌اند مستقر كرده است. «سيدمحمد تهوري»؛ مدير اداره كل امور اتباع بيگانه و مهاجرين خارجي وزارت كشور در گفت‌وگو با «اعتماد»، درباره برخي پيامدهاي حضور 30 ساله افغان‌ها در ايران و پايان يافتن اين حضور صحبت مي‌كند:

ارديبهشت‌ماه سال گذشته اعلام شد كه حدود پنج هزار افغان در ايران زنداني هستند و براي 280 نفر از آنها هم حكم اعدام صادر شده است. شنيده مي‌شود كه افغان‌هاي زنداني، افرادي هستند كه به صورت غيرمجاز وارد كشور شده و جرايمي همچون قاچاق مواد مخدر مرتكب شده‌اند. تعداد زندانيان افغان در زندان‌هاي ايران بارها مورد اعتراض دولت افغانستان بوده و در افغانستان هم اعتراضاتي در مقابل سفارت ايران صورت گرفته و مسوولان دولت افغانستان هم بارها به اعتراض اعلام كرده‌اند كه ايران موظف است محكومان افغان را به افغانستان تحويل دهد. در حالي كه هنوز توافقنامه استرداد محكومان دو كشور نهايي نشده. علت اعتراض دولت افغانستان به زنداني كردن مجرمان افغان در ايران چيست؟

هر چند اصل اين سوال به قوه قضاييه برمي‌گردد ولي تا آنجا كه ما مطلع هستيم، تمام اين افراد تخلف ديگري غيراز ورود غيرمجاز داشته‌اند كه سرقت، قاچاق مواد مخدر، نزاع‌هاي داخلي و قتل بين افغان‌ها از جمله اين تخلفات است. اما بايد از مسوولان دولت افغانستان پرسيد كه به چه علت معترض هستند. قوانين و مقررات هر كشور بايد مورد پذيرش باشد همانطور كه امروز تعدادي از اتباع ايراني در زندان‌هاي افغانستان دوران محكوميت خود را سپري مي‌كنند.

اين زندانيان چه تعدادي هستند؟

اين سوال را از دستگاه‌هاي ذي‌ربط پيگيري كنيد.

استرداد محكومان بر اساس سر به سر است ؟

استرداد سر به سر هيچگاه مطرح نبوده بلكه توافقي بين دو دولت انجام شده كه هنوز هم نهايي نشده و بر مبناي اين توافق، كشورها مخير بوده‌اند كه براي بازگرداندن محكومان خود درخواست كنند اما اجازه نهايي با كشور محل وقوع جرم است. دولت ايران تا امروز نسبت به زنداني شدن اتباع خود در افغانستان اعتراضي نداشته البته مقامات در حال پيگيري وضع آنها هستند اما به نظر مي‌رسد كه اعتراض مسوولان دولت افغانستان ناشي از توقعات آنهاست و بايد سوال كرد كه چرا چنين درخواست‌هاي غيرمعقولي دارند.

يكي ديگر از اعتراضات دولت افغانستان، كاربرد برخي واژه‌ها مثل طرد، اخراج، ساماندهي و جمع‌آوري افغان‌هاي غيرمجاز از سوي مقامات دولت ايران بوده است. حدود دو ماه قبل، هياتي از شوراي ملي افغانستان به ايران سفر كرد و پس از آنكه علاءالدين بروجردي، رييس كميسيون امنيت ملي مجلس ايران جمله «افغانستان يك كشور اشغال شده است» را به كار برد، دكتر زلمي زابلي يكي از اعضاي اين شورا در اعتراض و خطاب به آقاي بروجردي گفت دولت ايران هرگاه قصد فشار آوردن به افغانستان را دارد يا به اخراج مهاجران افغانستان دست مي‌زند يا صادرات سوخت را متوقف مي‌كند. آيا دولت ايران از مهاجران افغان به عنوان يك حربه سياسي استفاده مي‌كند؟

به هيچ‌وجه اينطور نيست. سوابق هم اين را نشان مي‌دهد كه طي سه دهه گذشته كه افغانستان درگير اشغال و جنگ‌هاي داخلي بود، كشور ايران، نخستين كشوري بود كه مهاجران افغان را پذيرفته و اردوگاه‌هايي براي اسكان آنها ايجاد كرد و آنها از تمام امكانات مثل شهروندان ايراني برخوردار شدند. البته اين پذيرش تا 10 سال قبل بدون محدوديت بود اما امروز هم، حدود يك ميليون نفر از افغان‌‌‌هايي كه طي سه دهه گذشته به ايران آمده‌اند در ايران ساكن هستند و آن تعدادي را كه ما غيرمجاز مي‌ناميم، افغان‌هايي هستند كه پس از تشكيل حكومت انتقالي افغانستان به صورت غيرمجاز وارد ايران شده‌اند. اما غيراز اين افراد، باقي اتباع افغان از امكانات درماني و تحصيلي و خدمات شهري استفاده كردند . همان جمعيت يك ميليون نفري افغان‌هايي كه به صورت مجاز در ايران حضور دارند، اقدامي براي اخراج و طرد آنها صورت نمي‌گيرد. سال قبل 11 هزار نفر از اتباع افغان مجاز، داوطلبانه به افغانستان بازگشتند. دولت افغانستان به دنبال اين است كه به طريقي اتباع غيرمجاز خود را در ايران ماندگار كند و به همين سبب، اين افراد را با واژگاني همچون مهاجر و مجاهد معرفي مي‌كند كه دولت ايران هم زير بار اين موضوع نمي‌رود. در اين رابطه لازم است يادآوري كنم كه با وجود غيرقانوني بودن اين افراد، مقامات كشورمان ابلاغ كردند كه فرزندان اين قشر از تحصيل محروم نباشند كه از اين امر هم برخوردار شدند.

عنوان اين افراد از نظر دولت ايران چيست؟

ما آنها را به عنوان افغان‌‌‌هاي غيرمجاز و غيرقانوني مي‌شناسيم زيرا به صورت غيرمجاز و به شيوه قاچاق و مخفيانه وارد كشور شده‌اند يا در مواردي ويزا هم گرفته و بايد در موعد مقرر، خاك ايران را ترك كنند كه بيشتر از مهلت ويزا در ايران مي‌مانند.

كشورهاي دنيا اين افراد را چگونه خطاب مي‌كنند؟

افراد غيرقانوني كه برابر قوانين و مقررات جاري كشورشان با آنها برخورد مي‌كنند.

آيين‌نامه نحوه بازگشت افغان‌ها از سال 81 مصوب و تنظيم و لازم‌الاجرا شده اما از سال 81 تا سال گذشته كه مصوبه شوراي عالي امنيت ملي بر بازگشت افغان‌ها به افغانستان تاكيد كرده، شاهد تعلل دولت ايران در بازگرداندن افغان‌ها يا انسداد مرزها و جلوگيري از ورود غيرمجاز افغان‌ها بوده‌ايم. اين تعلل، اين ترديد را ايجاد مي‌كند كه ممكن است دولت ايران در تسامح در اخراج افغان‌ها در پي مابه‌ازاهاي سياسي باشد.

اجراي اين آيين‌نامه دستخوش برخي مسائل داخلي و خارجي بوده و به همين دليل، به خوبي اجرا نشده است. مثلا، يكي از زمان‌هاي بازگشت با فصل زمستان مصادف بوده و دولت ايران با مشاهده آن گروه از افغان‌هايي كه بازگردانده شده و دچار مشكلات فراوان شدند، دستور به توقف اجراي طرح بازگشت داد يا حوادثي در افغانستان رخ داده و آن دولت درخواست داشته كه ايران مساعدت‌هايي داشته باشد. يكي از زمان‌هاي بازگشت هم با انتخابات افغانستان مصادف بود و مقامات دولت افغانستان به ايران متوسل شدند و درخواست كردند كه زمان بازگشت به تعويق بيفتد.

در طرح جديد ساماندهي، مجازات ادامه حضور اتباع افغان غيرمجاز و ورود مخفيانه آنها تا چه حد تشديد شده است؟

در طرح ساماندهي، انسداد صددرصدي مرزها مورد تاكيد قرار گرفته و مراقبت‌هاي پليس از مرز هم پيش‌بيني شده كه اگرافغان‌ها به طريقي بتوانند از مرز عبور كنند، در لايه‌هاي بعدي دستگير شوند. سه اردوگاه در سه استان كشور هم براي انتقال بازداشت‌شدگان فعال شده و اتباع افغاني كه به صورت غيرمجاز وارد كشور شوند، در مرتبه اول دستگيري، ‌تعهد سپرده و طرد مي‌شوند اما در دفعات دوم و سوم، در اين اردوگاه‌ها نگهداري مي‌شوند و مدت نگهداري آنان با توجه به تعداد دفعات ورود غيرمجاز متناوب است.

اردوگاه‌هاهم‌اكنون در حال پذيرش است؟

اردوگاه مشهد در حال پذيرش افغان‌هاي بازداشت شده است. البته زمان قطعي اجراي مجازات‌هاي جديد از 16 مهرماه است كه مهلت حضور افغان‌هايي كه در طرح‌هاي سرشماري شركت نكرده يا كارت اقامت مجاز ندارند، به پايان مي‌رسد و از روز 16 مهرماه اين افراد در هر نقطه از كشور دستگير و به اردوگاه‌ها منتقل مي‌شوند. علاوه بر انتقال به اردوگاه، سيستم بيومتريك در تمام كشور فعال شده و هر تبعه افغان كه در هر نقطه از ايران بازداشت شود، انگشت‌نگاري شده و مشخصات او در سيستم كشوري ثبت مي‌شود. علاوه بر آنكه مشخصات تمام افغان‌هايي كه در طرح سرشماري شركت كردند هم با سيستم بيومتريك ثبت شده است. لايحه تشديد مجازات قاچاقچيان انسان و كارفرمايان و اسكان‌دهندگاني كه اتباع غيرمجاز را به كار گرفته يا سرپناه در اختيار آنها قرار دهند، مراحل تصويب را مي‌گذراند و گشت‌هاي وزارت كار هم موظف به پيگيري الزامات آمايش هفت است كه فقط اتباع افغان داراي كارت اشتغال، مشغول به كار باشند.

وزير كشور چندي پيش در نشست شوراي مشترك با نمايندگان كميسيون‌هاي افغان اعلام كرد كه ايران به نيروي كار افغان نياز دارد و اگر افغان‌ها از كشور بروند، دولت در پرداخت دستمزدها با مشكل مواجه مي‌شود. شنيده‌ايم كه رقمي در حدود يك ميليون و 500 هزار فرصت شغلي كشور توسط افغان‌ها اشغال شده است. اگر فرض را بر اين بگيريم كه دوسوم اين فرصت‌هاي شغلي توسط افغان‌هاي غيرمجاز اشغال شده باشد، پس از اخراج اين افراد، اشتغال افغان‌هايي كه صاحب كارت اقامت مجاز هستند، چگونه خواهد بود؟

وزارت كار اعلام كرده 300 هزار فرصت شغلي مازاد وجود دارد كه مي‌تواند در اختيار اتباع بيگانه قرار گيرد اما طرح ساماندهي و سرشماري از وجود 500 هزار فرصت شغلي مازاد خبر مي‌دهد كه اين ميزان در طرح ساماندهي ابلاغ شده و ما اين چرخه را در طرح ساماندهي حفظ مي‌كنيم. با خروج افغان‌هاي غيرمجاز از كشور، حدود 500 هزار افغان كه داراي كارت اشتغال هستند در كشور باقي مي‌مانند كه اعتبار اين كارت‌ها يك ساله بوده و پس از پايان اعتبار كارت‌ها، اتباع افغان موظفند از كشور خارج شده و براي دريافت كارت اشتغال جديد، از طريق دفاتر كفالت براي بازگشت به ايران اقدام كنند كه دفاتر هم اين افراد را براساس توانمندي‌شان و نياز شغلي ، توزيع مي كند.

به لايحه تشديد مجازات قاچاقچيان انسان اشاره كرديد. آيا تا امروز قاچاقچياني كه افغان‌ها را بطور غيرمجاز از مرز ايران عبور داده‌اند، مجازات شده اند؟

موارد كمي اتفاق افتاده، زيرا اشكالي در تفسير قانون وجود داشته و به همين علت، مجازات‌ها به صورت جدي اعمال نشده است.

اما قانون مجازات عبوردهندگان از مرز در سال 67 مصوب شده. از سال 67 تا امروز قانون اجرا نشده؟

تفسير دستگاه‌هاي ذي‌ربط از اين قانون اين است كه اين افراد از مرز عبور مي‌كنند اما دستگيري آنها در عمق كشور اتفاق مي‌افتد و اين شيوه دستگيري مشمول قاچاق و عبور غيرمجاز قرار نمي‌گيرد.

تا به حال هيچ دستگيري‌اي در مرز اتفاق نيفتاده؟

اتفاق افتاده اما شبكه قاچاق انسان معمولا به گونه‌يي برنامه‌ريزي مي‌كند كه كمتر به دام ماموران بيفتد و معمولا عناصري را اجير مي‌كنند كه عناصر اصلي نبوده و آنها هم در زمان لازم، فرار مي‌كنند.

فكر مي‌كنيد سرنخ قاچاق افغان‌ها، در داخل ايران است يا خارج از ايران؟

هم در ايران و هم در افغانستان. بخش قابل توجهي از اعضاي شبكه قاچاق افغان‌ها، تبعه افغانستان هستند.

يعني اتباع ايراني كمتر دخالت دارند؟

بله چون افغان‌ها با اين روند آمد و رفت غيرقانوني آشناتر هستند و براي قاچاق هر افغان، رقمي حدود 300 تا 700 هزار تومان نصيب‌شان مي‌شود.

بنابرماده 4 آيين‌نامه پناهندگان كه دولت ايران در سال 1342 تصويب كرده، پناهنده فردي است كه هدفي غيراز كسب و كار در كشور مقصد داشته باشد. ماده 11 همين قانون مي‌گويد وقتي شرايط كشور مبدا به حالت عادي برگشت، پناهنده بايد به كشور خودش بازگردد. تاكيدات اين دو ماده قانون، بسيار صريح است و در حالي كه طي اين سال‌ها، و با سركوب شدن طالبان، شكلي از حضور دشمن در اين كشور پايان يافته اما همچنان شاهد حضور افغان‌هايي در ايران هستيم كه علاوه بر اجازه زندگي در ايران، قصد حضور را كسب درآمد اعلام مي‌كنند. با وجود اين قانون در پي اجراي طرح اخراج افغان‌ها از ايران، آن تعداد كه در ايران مي‌مانند چه عنواني دارند؟ پناهنده، مهاجر يا نيروي كار؟

قبول دارم كه امروز هيچ يك از افغان‌هايي كه ما آنها را پناهنده مي‌دانيم، ويژگي پناهنده را ندارند.

حتي افغان‌هايي كه عنوان رسمي پناهنده را از دولت ايران دريافت كرده‌اند؟

بله. چون طبق همان قانوني كه شما هم اشاره كرديد، اين افراد تا زماني كه شرايط احراز پناهندگي را داشته باشند و در كشور افغانستان مورد تهديد باشند يا به لحاظ جرم سياسي تحت پيگرد و تعقيب باشند و جرات بازگشت به افغانستان را نداشته باشند، پناهنده تلقي مي‌شوند در حالي كه امروز در افغانستان چنين شرايطي وجود ندارد و دولت افغانستان در جنگ نيست و اين افراد هم مورد تهديد قرار ندارند. در طرح ساماندهي هم مقرر شده كه براي بازگشت اين افراد هم برنامه‌ريزي كنيم.

پناهندگاني هم كه سال‌هاي گذشته لقب پناهندگي را دريافت كرده‌اند مشمول اين خاتمه اقامت مي‌شوند؟

بله و در حال برنامه‌ريزي هستيم. اين اتفاق هم از همان اغماض‌هايي است كه ما به لحاظ ويژگي‌هاي فرهنگي و اعتقادي و هم‌مرزي و سوابق ديرينه و خدماتي كه افغان‌ها در ايران انجام دادند و حتي در جنگ عليه عراق هم شركت كردند و شهيد و جانباز شدند، نسبت به دولت افغانستان قايل شده‌ايم. اما با پايان يافتن شرايط دشوار سياسي در افغانستان بايد مهلت حضور اين افراد را هم پايان‌يافته تلقي كنيم و اگر اجازه اقامت دريافت مي‌كنند صرفا به لحاظ تحصيل يا اشتغال باشد و اين اجازه اقامت، ديگر عنوان پناهندگي نيست. آن تعداد از افغان‌هايي كه از اين پس وارد ايران مي‌شوند هم عنوان نيروي كار خواهند داشت.

در طول سال‌هاي گذشته، دولت ايران آن حد كه با حضور غيرقانوني با اتباع افغان مشكل پيدا كرد با اتباع عراق كه آنها هم آمد و رفت به ايران داشتند مشكلي نداشت. چرا حضور افغان‌ها تا اين حد مشكل‌ساز بوده است؟ آيا مي‌توانيم فرض كنيم كه عراقي‌ها قانونمندتر از افغان‌ها هستند؟

شرايط متفاوتي در اين دو كشور حاكم بوده. تعداد اتباع عراقي كه به ايران آمدند هم كم نبود اما دولت عراق از بازگشت اتباع خود استقبال كرد. شرايط عراق هم بهتر از شرايط افغانستان بعد از جنگ بود در حالي كه افغان‌ها بعد از سركوب طالبان، با اشغال افغانستان از سوي نيروهاي ناتو مواجه شدند. دولت افغانستان هم براي بازگشت اتباع خود چندان موفق عمل نكرده و به نظر مي‌رسد اشغالگران افغانستان هم تمايلي به بازگشت افغان‌هايي كه در ايران بوده‌اند ندارند.

از زمان اجراي طرح ساماندهي در سال گذشته تا امروز چه تعداد افغان به افغانستان بازگشته‌اند؟

حدود 11 هزار پناهنده مجاز و حدود 300 هزار افغان كه به صورت غيرمجاز وارد ايران شده بودند، به صورت داوطلبانه عازم افغانستان شده‌اند. تعدادي نيز با اخذ برگه‌هاي تعيين تكليف از كشور خارج شده يا در حال خارج شدن هستند.

آيا تعداد دستگيرشدگان از آن 11 هزار پناهنده بيشتر بود؟

خير. عمده اين افراد خودشان كشور را ترك كردند.

ممكن است بتوانيم با اجراي آخرين مرحله از طرح ساماندهي از 17 مهرماه، پاياني براي ورود غيرمجاز افغان‌ها به ايران متصور باشيم؟

اگر تمام ارگان‌ها به وظايف خودشان عمل كنند بله، اين احتمال وجود دارد. البته هيچ كشوري مدعي نيست كه با مشكل ورود غيرمجاز اتباع خارجي مواجه نباشد.

به صفر نمي‌رسد. امروز پيش‌بيني شما از ورود غيرمجاز افغان‌ها به ايران چه رقمي است؟

بسيار كاهش يافته. سال قبل، ماهانه پنج هزار رواديد براي افغان‌ها صادر مي‌شد و صدور رواديد و سفر به ايران هزينه بسيار زيادي براي آنها ايجاد مي‌كرد و رقمي كه مي‌پرداختند، تا دو ميليون تومان هم مي‌رسيد. حداكثر مهلت حضورشان هم 3 ماه بود و طبيعي بود كه ورود غيرمجاز را ترجيح بدهند، اما در روند جديد، اعتبار رواديد سه ماهه و در داخل كشور تا يك سال قابل تمديد است و الزامي هم براي سفر با هواپيما نيست و پيش‌بيني مي‌كنيم كه با اين سهل‌گيري‌ها، تعداد ورود غيرقانوني كاهش زيادي داشته باشد.

تا پايان سال 88، روزانه پنج هزار افغان به صورت غيرقانوني وارد مي‌شدند. اين رقم تا چه حد تغيير كرده؟

نمي‌دانم اين آمار را از كجا آورده‌ايد ولي در حال حاضر تعداد ورودي‌هاي غيرقانوني بسيار كم شده است.

ارسال به بالاترین ، توییتر ، فریندفید ، فیسبوک

در همين بخش :

پروین ذبیحی برنده جایزه حقوق بشری سازمان غيردولتى اتريشى سودويند شد

پخش کارت پستال و بروشور در روز جهانی زن در تهران

تمدید زمان برای امضای بیانیه‌ی جمعی از فعالان زن به مناسبت هشت مارس

مجوزی که در نطفه خفه شد

بیش از 2000 امضا در اعتراض به تبعیض های آموزشی به مجلس تحویل داده شد

ديگر بخش ها :