تاكيد بر نقد قوانین تبعیض آمیز در رسانه‌ها يكي از بندهاي پيمان‌نامه روزنامه نگاران

پذيرش > سایت نوشته ها > تاكيد بر نقد قوانین تبعیض آمیز در رسانه‌ها يكي از بندهاي پيمان‌نامه روزنامه (...)

تاكيد بر نقد قوانین تبعیض آمیز در رسانه‌ها يكي از بندهاي پيمان‌نامه روزنامه نگاران

نشست بررسي و بومي‌سازي اطلاع‌رساني درباره زنان

"از به كار بردن ادبيات و واژه‌هايي همچون جوانمرد، قول مردانه و... كه جانبداري جنسي را تشويق و تبليغ مي‌كنند، خودداري كنيم.»

اين يكي از بندهاي پيمان‌نامه‌اي است كه صبح پنج‌شنبه توسط تعدادي از روزنامه‌نگاران و فعالان حوزهء زنان در محل انجمن صنفي روزنامه‌نگاران ایران نوشته شد.

در اين نشست كه بررسي و بومي‌سازي چگونگي اطلاع‌رساني دربارهء زنان لازم داشت، تعدادي از روزنامه‌نگاران فعال در حوزهء زنان دور هم جمع شدند و درباره ء باورهاي كليشه‌اي حاكم بر رسانه‌ها و مطبوعات كشور بحث كردند.

فدراسيون جهاني روزنامه‌نگاران (IFJ) پيمان‌نامه‌اي جهت تحقق عدالت جنسيتي در رسانه‌ها دارد كه بيش‌تر كشورها با پيوستن به اين پيمان‌نامه در تهيه و تنظيم اخبار و شيوهء اطلاع‌رساني‌شان سعي مي‌كنند برابري جنسيتي و جنسي را رعايت كنند و كليشه‌هايي را كه سال‌ها تاريخ پدرسالار براي فرادستي مردان و فرودستي زنان به اثبات رسانده، كم‌رنگ كنند; از جمله همين خودداري از ادبيات و واژه‌هايي كه بار كليشه‌اي جنسيتي به نفع مردان دارند همچون قول مردانه.

پرستو دوكوهكي، روزنامه‌نگار جواني كه در حوزهء زنان نيز مي‌نويسد دربارهء اين واژه‌ها مي‌گويد: «كلماتي همچون جوان به تنهايي به معناي مرد جوان است و اگر مي‌خواهي نشان‌دهي كه اين جوان يك دختر است بايد بنويسي دختر جوان و يا حتي كلمه‌اي مثل دزد كه بلافاصله يك دزد مرد به ذهن متبادر مي‌شود.»

فريده ماشيني، جامعه‌شناس و فعال حوزهء زنان حرف‌هاي اين روزنامه‌نگار را تاييد مي‌كند، اما خيلي فوري روزنامه‌نگاران سرويس حوادث را نقد مي‌كند. اين كه در صفحات حوادث روزنامه‌ها، ردپاي زنان با كلمات پررنگي همچون صيانت همراه است در حالي كه طبق نتايج تحقيقات زناني كه همسرانشان را مي‌كشند، زناني هستند كه عرصه برايشان تنگ شده است و يا در همين صفحات سعي مي‌شود قتل مردان ناموسي جلوه داده شود و تاثير ذهنيتي كه اين تصويرسازي ايجاد مي‌كند، بر تثبيت كليشه‌هاي جنسيتي دامن مي‌زند.

به گفتهء او خبرنگاران بايد سعي كنند در گزارش‌هايشان كور جنس باشند و به جاي بزرگ كردن كليشه‌هاي جنسيتي، تحليل‌هاي جنسيتي داشته باشند.

بنابراين يكي از بندهاي پيمان‌نامهء فدراسيون جهاني روزنامه‌نگاران (آي.اف.جي) مبني بر پرهيز از استفاده از كلمات و ادبيات كليشه‌اي جنسيتي به تصويب رسيد.

آي.اف.جي در متن اصلي دربارهء اين بند آورده است: «ساختار اغلب جوامع براساس فرضياتي استوار است كه جانبداري جنسي را تشويق و تبليغ مي‌كنند و اين جانبداري در زبان ما نيز منعكس شده است. اين برعهدهء ما روزنامه‌نگاران زن و مرد است كه هر جا امكان مي‌يابيم با اين باورها مبارزه كنيم.»

يكي ديگر از بندهاي پيشنهادي در اين جلسه كه روي آن بحث‌هاي بسياري شده بحث مادري، تقويت و يا عدم تقويت اين نقش در رسانه‌ها بود. بيش‌تر اعضاي جلسه بر اين اعتقاد داشتند كه حكومت و به عبارتي قدرت به اندازهء كافي براي پررنگ كردن زنان در نقش مادر-همسر و قرار دادن زن صرفا در چارچوب خانواده تلاش مي‌كند. بنابراين بهتر است روزنامه‌نگاران به جاي تقويت اين بخش، ابعاد ديگر نقش‌هاي زنان به ويژه نقش زنان در عرصهء عمومي را مطرح كنند.

اين در حالي بود كه فخرالسادات محتشمي‌پور، مديرعامل انجمن زنان پژوهشگر تاريخ با آن مخالف بود و بر پررنگ‌كردن وظيفهء مادري موافق.

او كه اين نقش را ذاتي زنان مي‌پنداشت با بيان اين جمله با اعتراض و مخالفت جمعي حاضران مواجه شد.

«از توصيف‌و توضيح‌هايي كه سبب پررنگ‌تر شدن محدوديت‌هاي تاريخي جنسيتي مي‌شود، خودداري كنيم. به افراد نقش‌هايي را نسبت ندهيم كه تقويت‌كنندهء جهت‌گيري كليشه‌اي در جامعه باشد.»

اين هم بند ديگري بود كه با بحث و ذكر مصداق‌ها به شكل بالا تصويب شد به گفتهء يكي از حاضران، به محض آوردن كلمه‌اي همچون معلم هميشه يك زن معلم تصور مي‌شود و يا همچنين پرستار، كه بايد از اين كليشه‌ها خودداري كرد. چرا بايد با نوشتن كلمهء پرستار، يك پرستار مرد به ذهن متبادر نشود؟! برخي از حاضران در جلسه عقيده داشتند كه ذكر مشاغل بدون تاكيد بر جنس آن باشد. در حالي كه مينا جعفري وكيل و خبرنگار حوزهء زنان اعتقاد دارد تاكيد روي زن بودن در برخي از مشاغل ضروري است مثل تاكيد بر صنعتگر زن بودن نشان مي‌دهد كه اين زن هم مي‌تواند نقش‌هايي همچون صنعت را با موفقيت به عهده بگيرد و با اين تاكيد بر توانمندي زنان در حوزه‌هاي كليشه‌اي وارد شده‌ايم.

مريم خرسند، روزنامه‌نگار روزنامهء توقيف شدهء هم‌ميهن با اين عقيده مخالف است: «در گفت‌وگوهايمان با اين صنعتگر و آوردن نام و احوالات شخصي‌اش نشان مي‌دهيم كه يك زن است و ضرورتي ندارد كه بر زن بودنش تاكيد كنيم.»

يكي ديگر از حاضران حرف‌هاي جعفري را تاييد مي‌كند: «تا زماني كه ميان جايگاه واقعي زنان و مردان به برابري نرسيده‌ايم مي‌توانيم از اين روش استفاده كنيم، بايد با تاكيد بر قابليت زنان در عرصه‌هايي كه قبلا تنها مردان حضور داشتند، نشان دهيم كه زنان در اين عرصه‌هاي به اصطلاح مردانه نيز توانمندند و اين نوعي تبعيض مثبت تلقي مي‌شود.»

يكي ديگر از مفاد اين پيمان‌نامه كه همگي بر‌آن تاكيد داشتند اين گونه به تصويب رسيده كه شخصيت حقيقي و حقوقي زن مستقل از نسبت‌هاي خانوادگي بيان شود; حاضران بر اين نكته تاكيد داشتند كه در برخي از گزارش‌ها بيش از اين كه روي توانايي آن زن تاكيد شود، او را همسر آقاي فلاني معرفي مي‌كنند و مصداق‌هاي بارز آن در جامعه مطرح است. پرهيز از كليشه‌هاي جنسيتي رايج در آگهي‌هاي تجاري، يكي ديگر از موارد مطرح شده در جلسه بود. ماشيني عقيده داشت كه حضور زنان درآگهي‌هايي كه بعد مصرفي دارند، نقش‌هاي سنتي زنان را بازتوليد مي‌كنند و پررنگ‌تر از ساير آگهي‌هاست از جمله تبليغ پودر لباس‌شويي، مواد خوراكي و يا جاروبرقي. در حالي كه حضور متوازن زنان و مردان در همهء تبليغات تجاري چه مصرفي و چه توليدي و صنفي مي‌تواند از باورهاي كليشه‌اي بكاهد.

بند هفتم اين پيمان‌نامه به زنان اقشار مختلف اختصاص دارد اين كه روزنامه‌نگاران سعي كنند در انتخاب سوژه‌هايشان به سراغ همهء زنان در سطوح مختلف اعم از زن كارگر، كشاورز، ‌نخبه و ... بروند. اين در حالي است كه در بيش‌تر رسانه‌هاي داخلي تاكيد بر زناني است كه در سطوح مديريتي بالا كار خاصي كرده‌اند و زنان كارگر و كشاورز يا فراموش شده‌اند و يا خيلي كم به زندگي اين زنان پرداخته شده است.

تاكيد بر حقوق زنان در رسانه‌ها از جمله نقد قوانين تبعيض‌آميز مربوط به زنان از جمله مواردي است كه روزنامه‌نگاران بر جاي خالي اين بحث در رسانه‌ها تاكيد كردند. همچنين ترويج فرهنگ كار برابر، حقوق برابر، ترويج تاكيد بر فرصت‌هاي برابر در همهء سطوح، رعايت برابري تصويري و مطلب در رسانه‌ها از ديگر بندهاي مورد توافق در اين جلسه بود.

و در نهايت به پيشنهاد ژيلا بني‌يعقوب، روزنامه‌نگار اين بند به متن اضافه شد:«اختصاص ستون يا صفحهء زنان در نشريات و برنامه‌هاي زنان در راديو و تلويزيون» هرچند يكي از حاضران با آن مخالفت كرد: «اختصاص صفحه و يا ستوني براي زنان موجب غفلت از حضور مسايل زنان در صفحات ديگر مي‌شود» _كه پاسخ بنی یعقوب اين بود :«اختصاص صفحه‌اي به نام زنان به معناي غفلت از صفحات ديگر نمي‌شود و مي‌توان علاوه بر اين سهميهء خاص، اخبار و گزارش های مربوط به زنان را در صفحات ديگر روزنامه ها یا نشریات نیز چاپ کرد.»

پيمان‌نامهء برقراري توازن و برابري واقعي چند روز آينده با توافق روزنامه‌نگاران فعال در حوزهء زنان تصويب مي‌شود.

در پايان بدرالسادات مفيدي، دبير انجمن صنفي روزنامه‌نگاران كه در اين جلسه حضور داشت از برگزاري نشست‌هايي با دبيران سرويس و سردبيران خبر داد تا توجه آنان را به مسايل زنان و چگونگي انعكاس اين اخبار براي ايجاد توازن واقعي جلب كند.

www.sarmayeh.net

سایت کانون زنان ایرانی (به نقل از روزنامه سرمایه)

ارسال به بالاترین ، توییتر ، فریندفید ، فیسبوک

در همين بخش :

یک خبر تلخ؟ یک قانون‌شکنی؟ یک تصمیم بخشنامه‌ای جدید؟

چرا بایست به سکسوالیته پرداخت؟ / نفیسه آزاد

آزارجنسی خانگی؛ «قربانی» نه، «نجات یافته»

زنان، بزرگترین بازندگان بهار عرب

سانسور از دیدگاه جنسیتی/الهه‌ امانی

ديگر بخش ها :