زنان جامعه جلوتر از نخبگان / گفتگو با مردم

پذيرش > تریبون > گفت و گو > زنان جامعه جلوتر از نخبگان / گفتگو با مردم

زنان جامعه جلوتر از نخبگان / گفتگو با مردم

3 تیر 1389 - تنظیم: پرستو اله یاری - نسخه قابل چاپ

لزوم مطرح شدن خواست های حقوقی زنان، با گذشت یک سال بعد از حوادث انتخابات ریاست جمهوری و وارد آمدن فشارهای اجتماعی-سیاسی، بحثی است که در بین محافل و رسانه های روشنفکری و نخبه گرایانه به کرات مطرح شده است، اما حقله مفقوده این بحث ها اغلب عدم ارتباط با شهروندان جامعه بوده است. این نوشته حاصل مصاحبه چهره به چهره با 20 نفر از زنان تهران از سه منطقه جنوب، غرب و شرق تهران و با تمایلات متفاوت مذهبی-فرهنگی است.

قوانین فعلی ناعادلانه است

مطالبات حقوقی زنان، حاکی از نارضایتی آنان از حقوق فعلی است. زنان مصاحبه شونده از دو منظر به قوانین نگاه می کردند: یکی، از منظر زندگی شخصی و تجربه ی روزانه که خود یا اطرافیانشان داشته اند و با قانون درگیر شده اند و به اشکالات حقوقی و یا کمبودهای آن برخورده اند که اکثر آن قوانین مربوط به خانواده و شرایط زنان در خانواده است- تقریباً تمام زنان مصاحبه شونده جنوب تهران در این گروه جای می گرفتند- و نارضایتی در حالی وجود دارد که اکثر آنها با مشکلات قانونی برخورد داشته اند «زنان امروز دو برابر مردان کار می کنند. هم در بیرون هم در خانه اما حقشان نصف است، از جمله در ارث و دیه». و دومی از منظر عمومی، زنان جوان مرکز و شرق و شمال غرب که تا به حال با مشکالات حقوقی برخورد نکرده اند، و با آگاهی از حقوق و نیز شناخت جایگاه اقتصادی- اجتماعی خود، توان برخورد با مشکلات حقوقی را برای خود متصور هستند، ولی در عین حال به این امر هم واقف هستند که زنان طبقات محروم اقتصادی یا فرهنگی در صورت برخورد با خیلی از اشکالات با حقوق فعلی نمی توانند به راحتی مشکلات خود را حل کنند. «قوانین نباید راکد باشد بلکه باید نسبت به زمان و مکان تغییر کند. حقوق نصف برای زن امروز که در جامعه حضور فعال دارد کاملا ناعادلانه است. تکالیف زن امروز بسیار بیشتر از حقوقش است».

البته، منظر منعطف تری هم در این مورد وجود دارد که وضع قوانین را بعد از بهبود بعضی از ماده های قانونی مثل محاسبه مهریه به نرخ روز، نصف شدن دارایی های زن و مرد و اضافه شدن حقوق مورد درخواست در شروط ضمن عقد، رو به جلو و مثبت تلقی می کرد، و در عین حال کاستی های بسیاری مثل نابرابری در دستمزد و شرایط کاری زنان و مردان و نیز موقعیت ها و ارزش های شغلی آن دو ذکر می شد.

نگرش زنان کم درآمد، نسبت به زنان مرفه، حاکی از فشار و نیز نارضایتی بیشتر آنها از قوانین کار و نیز فشار عرفی در ارزش کاری و نیز فرصت شغلی بود. به عنوان نمونه زن دست فروشی از فشار کار بر زنان چنین گفت: «در محیط کار اصلاً با مردان برابر نیستیم. حتی فرصت های شغلی برابر نداریم چه برسد به حقوق برابر». همچنین زن دیگری از نداشتن احساس امنیت برای زنان در محیط کار شکایت می کرد.

انگیزه تغییر

باتوجه به نارضایتی بالای زنان از قوانین موجود، اکثر آنها، تغییر بخشی از قوانین را در بهبود وضعیت زنان موثر می دانستند. اقلیت جوانانی که تجربه زندگی مشترک و یا تجربه کار نداشتند، در دو سر انتهای قطب مخالفت و موافقت با تغییر قوانین قرار می گرفتند. دانشجوی 21 ساله، اذعان داشت: «به نظرم زنان ما نمی خواهند قوانین تغییر کند. آنها خودشان را با وضعیت وفق داده اند، اگر تغییر ایجاد بشود هم آدم ها نمی توانند خودشان را با قانون جدید وفق بدهند». كه تغيير را در قانون و نيز خواست آدم ها توامان لازم مي‌داند و غير از آن را نا ممكن مي‌داند در حالی که دانشجوی دندانپزشکی 21 ساله تغییر را لازم نمی داند: «تا به حال مشکلی با قوانین نداشتم، در چهارچوب دانشگاه هم اگر مشکلی با مسئولین دانشگاه داشته ام، به دلیل دختر بودنم، مشکل من راحتر از مشکل پسرها حل شده است».

در عوض، اکثریت زنان تغییر را امری مثبت و مفید می دانستند، به خصوص در شرایطی که زهر قانون های موجود در زندگی خودشان ریخته شده بود و هزینه هایی به وجود آورده بود. خانمی در پاسخ به سوال ما بلافاصله شرایط زندگی خودش را چنین توصیف کرد: «من خودم طلاق گرفته ام، همه چیزم را بخشیدم، مهریه ام را و زندگی ام را. دو سال هم در راهروهای دادگستری دویدم تا طلاق بگیرم». سپس، راجع به تاثیر تغییر قوانین بر بهبود زندگی زنان چنین ابراز امیدواری کرد: «بله که موثر است. به قاضی گفتم زیر قوانین فعلی بنویس کشک، چون هیچی به نفع زن نیست». انگیزهء بالای تغییر در صحبت هاي 17 مورد از 20 نفر به صورت مشابه، مشاهده شد.

مطالبات واقعی زنان چیست؟

با وجود چنین انگیزه بالایی برای تغییر، بحث تغییر مطالبات کمپین یک میلیون امضاء از زمان تبلیغات ریاست جمهوری دوره اخیر، کمابیش در بیرون از آن شکل گرفت و نیز با به وجود آمدن حوادث بعد از انتخابات، و احساس ناامنی و سرکوب زیاد این بحث به کنشگران کمپین هم رسید و نیز به تدریج و با شکل گرفتن کنشگری توده ای مردم در جهت دموکراسی خواهی و نیز حقوق شهروندی، این بحث به موضوع رایج نخبگان و روشنفکران و حتی کنشگران اجتماعی دیگر هم سرایت کرد که با وجود جنبش دموکراسی خواهی، موسوم به جنبش سبز، کنشگران حقوق برابر زنان و مردان، در اینجا کمپین یک میلیون امضا هم باید مطالبات خود را گسترده تر کنند و فعالیت ها و خواسته های خود را به سطح مطالبات و عملکرد جنبش سبز نزدیک کنند.

اما با این وجود در این مدت زمان کمتر از یک سال هیچ آماری از علت و خواسته های مردمی که با جنبش سبز همراهی کرده اند وجود ندارد، و بیشتر تحلیل های ارائه شده نیز بر اساس تجمع های خیابانی و غیر متمرکز و اعتراضی به حوادث بعد از انتخابات است و نه چیز دیگر. به همین دلیل، از زنانی که مورد نظرسنجی قرار گرفتند، و در مورد تاثیر مثبت تغییر قوانین بر زندگی خودشان اظهار نظر کردند، پرسیدیم که چه قوانین و یا خواسته هایی را مطالبه می کنند؟ بیشترین موردی که ذکر شد «قوانین برابر در طلاق» بود، و پس از آن تامین امنیت در تمام زمینه ها، اجتماع، کار و خانه. بعد از آن قوانین برابر در ازدواج و نیز حضانت فرزندان، برابری دیه و ارث. تغییر قوانین دولتی و نیز فرهنگی و قوانین اجتماعی نیز از موارد ذکر شده بود. علاوه بر اینها تسهیلات ورزشی برای زنان و تغییر قانون حجاب هم توسط برخی از زنان نام برده شد. مواردی که در حدود چهار سال است که در خواسته های ده گانه کمپین یک میلیون امضا طلب می شود و برخی از آنها مثل دیه برابر (در تصادفات) و ارث و حضانت تاحدودی محقق شده است. اما مورد مهمی که در خواسته های زنان فراوانی داشت، «امنیت اجتماعی» بود، با ذکر این توضیح که در حال حاضر عملکرد دولت باعث شده که امنیت اجتماعی برای زنان کاهش پیدا کند. که یک بخش از این احساس عدم امنیت را شرایط بعد از انتخابات ذکر می کردند، و بخشی از آن را طرح گشت ارشاد و حجاب و عفاف و نیز بخش کلی را مجموع قوانین و شرایط جامعه.

چه بايد كرد؟

با وجود پررنگ بودن نياز به امنيت در جامعه از نظر زنان مصاحبه شونده، اما آنها همچنان امكان مشاركت جمعي را براي به دست آوردن مطالبات خود ممکن مي‌دانستند. همچنین، در مقايسه ی وضعيت زنان حال حاضر با انقلاب 57، مواردي مثل تعداد بيشتر زنان تحصيل كرده، آگاهي بيشتر، فرصت های شغلی بهتر و در مواردي استقلال اقتصادي زنان امروز را جز اموری مي دانستند كه نسبت به 30 سال گذشته پيشرفت چشمگيري داشته است؛ و همين موضوع، ضرورت دستيابي زنان به حقوقشان را بسيار بيشتر كرده است.

در عين حال بيشتر زنان از لزوم همراهي حاكميت، براي تحقق مطالبات زنانه هم ياد مي‌كردند. «بستگي به اين دارد كه ديد دولت مردان به زنان چطور باشد، اگر وجود زنان و اهميت آنها را احساس كند، اميدي هست». برخي ديگر از زنان كه که سن و سال بیشتری داشتند و مي‌توانستند نسبت به سي ساله گذشته، بر اساس تجارب شان، مقایسه کنند، بسيار اميدوار بودند. زن 50 ساله اي معتقد بود: «حتماً ممكن است، چون الان خيلي از دولتي ها متوجه حق و حقوق زنان شده اند». در مقابل زناني هم بودند كه اين كار را فقط به دست خود زنان ممكن مي‌دانستند. «بعد از 57 خيلي بدتر شد، سال 55 كه من دانشگاه رفتم، حجاب اجباري نبود اما من خودم حجاب را انتخاب كردم، ولي الان با اجباري بودن حجاب مخالفم. با جو اجبار همه چيز بدتر شده است. نمايندگان زن مجلس هم كاري انجام نمي‌دهند، گويي مرد هستند. جو فكري آنها با جو جامعه هماهنگ نيست. قانون حمايت از خانواده بايد به روز بشود. ولي ما خودمان حتما مي‌توانيم تاثير بگذاريم و بايد خودمان حداقل كاري را كه از دستمان بر مي‌آيد انجام بدهيم».

راهكارهايي هم كه زنان پيشنهاد كردند، شامل آگاهي رساني در حد وسيع بود. از لزوم اطلاع رساني راجع به قانون حمايت از خانواده كه جز مهمترين خواسته هاي ذكر شده بود نام مي‌بردند. «آگاهي زنان بايد بالا برود، به خصوص زنان خانه دار. اگر خانم ها آگاه بشوند مي‌توانند از حقوق خود دفاع كنند در عين حال آگاهي زنان به حقوقشان را فقط با میزان تحصيلات زنان منطبق نمي‌دانستند، بلكه از آگاهي فرهنگي و حقوقي ياد مي‌كردند.‌ «فقر فرهنگي فقط شامل زنان بيسواد و كم درآمد نيست، خيلي از دختران و زنان تحصيل كرده نسل جديد هم بيشتر به ظاهرشان مي‌پردازند تا به آگاهي فرهنگي». بعلاوه اين نظر كه «باید نگاه به یک زن تغییر کند ما در این زمینه مشکل فرهنگی داریم. هنوز هم به یک زن به دیده یک ناموس نگاه می کنند. باید این نگاه ها را تغییر داد. زنان امروز هویتی مستقل از مردان دارند و باید این نگاه را در جامعه توسعه داد».

ضرورت همبستگی

در مورد چگونگي دست يافتن به حقوق عادلانه و برابر، بيشتر راهكارها به تشكيل شبكه هاي اجتماعي نزديك بود. «فضاهاي در اختيار خانم ها بگذارند كه دور هم جمع بشوند و با هم گفتگو و تبادل نظر كنند، [بدین ترتیب] آدم ها درد همديگر را متوجه مي‌شوند». همچنين داخل شدن رسانه ها هم در خصوص مشكلات زنان را موثر مي‌دانستند. «مجلات زیادی برای زنان چاپ می شود که حجم زیادی را به مسائل خانه داری و ... اختصاص می دهند، یا برنامه های رادیویی و تلویزیونی زیادی وجود دارد. مسئولین باید از همین فرصت ها استفاده کنند تا خواسته های زنان را بشوند، و برایش چاره جویی کنند». علاوه بر اين، تمام زنان به اتفاق از همكاري و همراهي با یکدیگر به عنوان عاملی مفيد و موثر ياد مي كردند. به گفته یکی از آنها: «بيشتر اطلاع رساني كنيم و با هم باشيم». و یکی دیگر معتقد بود: «اگر همه با هم باشيم به نتيجه مطلوب مي‌رسيم، ما فقط موفقيت هاي فردي داريم، بايد با هم باشيم تا قوانين محكم تري به نفع زنان داشته باشيم».

علاوه بر اين، راهكارهايي هم بسيار نزديك به شيوه كمپين يك ميليون امضا پيشنهاد مي‌شد، در حالي كه افرادي كه چنين راهكاري مي‌دادند از قبل با كمپين آشنايي نداشتند. «من وقتی یکسری اطلاعات جمع آوری کردم گروهی تشکیل می دهم و با قانون گزاران وارد گفتگو می شوم برای تغییر این قوانین. متاسفانه الان شرایط جامعه به خاطر نگرانی از عواقب اعتراض به نحوی است که کسی نمی تواند حرف خود را به گوش مسئولان برساند. باید مسئولان شرایطی ایجاد کنند که همه مردم بتوانند خواست خود را به گوش آنها برسانند».

با وجود تمايل به تغيير قوانين، به خصوص تغيير قوانين مربوط به زندگي خانوادگي و اشتغال زنان و نيز انگيزه بالاي تغيير و ديد مثبت به كنشگري فرد از درون جامعه و نه الزاماً از بالا و امكان حصول به چنين مطالباتي در چهارچوب نظام فعلي جمهوري اسلامي، اولويت نياز زنان همچنان دستيابي به حقوق بديهي و ابتدايي خويش، چون حق طلاق و ازدواج و برابري در ديه و ارث و اشتغال است. و با رخ دادن تمام اتفاقات بعد از انتخابات، فقط احساس عدم امنيت بيشتر شده است، ولي انگيزه تغيير وضعيت و اصلاح امور همچنان در زنان جامعه بالا است. بنابراين، شايد بهتر باشد به جاي رها كردن مطالبات كمپين يك ميليون امضاء، با مشارکت زنان جامعه در آگاهي بخشي، نزديك كردن شبكه هاي زنانه به يكديگر براي به دست آوردن احساس امنيت در جمع و آموزش كنشگري، زنان را در احقاق حقوق خود توانمند سازيم.

مصاحبه کنندگان: مریم زندی، حمیده نظامی، مارال فرخی، پرستو اله یاری

ارسال به بالاترین ، توییتر ، فریندفید ، فیسبوک

در همين بخش :

دهمین دورۀ مراسم تندیس صدیقه دولت آبادی ۱۳۹۲

کارت پستال‌هایی به بهانه‌ی هشت مارس و به یاد همه‌ی مبارزین راه برابری

بیانیه بیش از 350 تن از مدافعان حقوق زنان به مناسبت روز جهانی زن؛ زنان هر روز فرودست‌تر می‌شوند

لباسی که برای تن ما دوخته اند! /اعظم بهرامی

چالش‌ها و چشم‌انداز فعالیت مدنی زنان

ديگر بخش ها :