مبارزه از طریق عریضه و جمع آوری امضا

مبارزه از طریق جمع آوری امضا [2] یا عریضه از روش های موثر مبارزاتی برای آگاهی یا بسیج مردم است. از این روش ها نه تنها در شرایط بحرانی، بلکه برای ایجاد تغییرات بلندمدت نیز می توان استفاده کرد. مبارزه از طریق عریضه و جمع آوری امضا اصولا مخاطبانی بیش از مبارزات مکاتبه ای یا فراخوان دارد. بنابراین در کشورهایی که دولت به وجهه و وحبوبیت خود نزد افراد جامعه اهمیت می دهد، این روش ها بسیار مناسب است. دولت انتخابی، که می خواهد خود را تثبیت کند، به خواست گروهی از افراد در قالب عریضه بیشتر توجه خواهد کرد تا نامه هایی که انفرادی ارسال می شود. دولتی که پشتیبانی عامه مردم را می خواهد به امکان برآوردن خواسته های موجود در عریضه ها، برای اینکه بتواند رضایت حامیان خود را جلب کند، اهمیت بیشتری می دهد؛ در صورتی که دولت هایی که به زور بر مردم حکومت می کنند و خود را چندان در برابر شهروندان پاسخگو نمی دانند کمتر به چنین مبارزاتی توجه می کنند. قبل از شروع مبارزه از طریقه عریضه، که به انرژی و وقت فراوانی نیاز دارد، همه این عوامل را در نظر بگیرید. راهکار واحدی برای فعالیت در همه کشورها وجود ندارد؛ هر وضعیتی باید با توجه به عوامل و شرایط خاص موجود ارزیابی شود.

عریضه اظهاریه اعتراض آمیز کوتاهی است که در شرایط ایده آل باید امضاهای فراوانی زیر آن باشد تا نمایانگر حمایت عمومی از این نامه باشد؛ تقاضایی عمومی است که برای جلب توجه مسئولان به موضوعی خاص نوشته می شود. عریضه نویسی راه آسانی برای مردم است که با آن مسائل و نگرانی ای خود را مطرح کنند. یک امضای ساده در پای عریضه چه بسا اولین گام به سوی مبارزه ای درازمدت برای تغییرات اجتماعی باشد. عریضه نویسی، مانند بسیاری از شیوه های بسیج عمومی، آگاهی مردم را افزایش می دهد، خصوصا زمانی که تعداد امضاکنندگان به قدری زیاد باشد که توجه رسانه ها را نیز به خود جلب کند.

در 1992، بسیاری از سازمانهای زنان، اتحادیه های تجاری و برخی احزاب سیاسی و همچنینی سازمانهای حقوق بشر سریعا به " اتحادیه حرکت زنان" [3] پیوستند تا مبارزه ای را برای اصلاح قانون خانواده در مراکش و احقاق حقوق زنان آغاز کنند. عریضه ای تهیه و منتشر شد که اصلاحات فراوانی مربوط به حق طلاق زنان، ممنوعیت چندهمسری، تغییر نحوه تقسیم ارث، قیمومیت کودکان و غیره ذکر شده بود. این موضوعات را دولت، که نیاز به اعمال اصلاحات را می پذیرفت، گه گاه به بحث می گذاشت، اما فقدان اراده سیاسی هر تغییر را غیر ممکن می ساخت. زنان فعال عقیده داشتندکه نوشتن نامه ای با امضای تعداد کثیری از افراد باعث می شود که دولت بداند مردم بی صبرانه منتظر چنین اصلاحاتی هستند.

در 1992، دولت مراکش، برای معرفی خود به عنوان دولتی لیبرال، مسئول و پاسخگو دست به تبلیغات وسیعی زد. در این تبلیغات، سخن از تغییرات و اصلاحات بود. در آن زمان اتحادیه حرکت زنان فرصت را مغتنم شمرد تا بتواند برای اصلاح قوانین مربوط به حقوق فردی به دولت فشار آورد. در 1995، زمان برگزاری چهرمین کنفرانس زنان سازمان ملل ندیک می شد و بسیاری از دولت ها می خواستند نشان دهند که اقداماتی را برای بهبود وضعیت زنان در کشورشان انجام داده اند. در چنین شرایطی، اتحادیه حرکت زنان تصمیم گرفتمبارزه ای را از طریق تنظیم عریضه و جمع آوری یک ملیون امضا آغاز کند. آنها امیدوار بودند که از طریق عریضه، برگزاری جلسات، نوشتن مقالات در روزنامه ها و جلب توجه رسانه ها بتوانند مردم را برای حمایت از خواسته هایشان بسیج کنند. با حمایت سازمانهای دیگر و افراد فعال، حدود یک ملیون امضا جمع آوری شد. دولت سریعا قانون خانواده را به بحث گذاشت. اگرچه اصلاحات انجام شده شامل همه خواسته های سازمانهای زنان نمی شد، این مبارزه پس از چند دهه بی توجهی دولت به این موضوع، باعث ایجاد تغییراتی در قوانین فردی و قانون خانواده شد.

با این که سازمانهای زنان مراکش این اصلاحات را چندان رضایت بخش نمی داند و به مبارزه خود برای دستیابی به اصلاحات عمیق تر ادامه می دهند، نکته مهم این است که این مبارزه باعث تقویت جنبش زنان در مراکش و بسیج بسیاری از زنان و عموم مردم بریا دفاع از حقوق زنان شده است. [4] جمع آوری موفقیت آمیز یک ملیون امضا باعث توانمندی و الهام گیری دیگر سازمانهای زنان در سراسر دنیا و خصوصا فعالان در جوامع مسلمان شد که معمولا مشکلات و محدودیتهای مشابهی دارند. در 8 مارس 1997، " گروه کار مشارکت داخلی"، که یک سازمان حمایت از زنان مستقل در الجزایر است، از طریق عریضه، مبارزه مشابهی را با عنوان " یک ملیون امضا برای دفاع از حقوق زنان در خانواده" آغاز کرد. اگر چه جنگ داخلی در الجزایر مشکلاتی را به دنبال داشت و مانعی در جمع آوری امضا شد، این ابتکار عمل بحث درباره قانون خانواده را در صدر برنامه های کشور قرار داد.

در اینجا برخی اصول ساده برای شروع مبارزه از طریق عریضه را ذکر می کنیم:

الف. تقاضاهای اصلی باید در بالای صفحه اول درج شود و بقیه فضا برای جمع آوری امضاء و دیگر اطلاعات مورد نیاز اختصاص داده شود. نسخه های فراوانی از عریضه تهیه و توزیع شوند.

ب. یک آدرس مبدا در آن ذکر شود تا زمانی که عریضه پر از امضا شدبتوانند آن را به سازمان دهندگان پس بفرستند.

پ. باید صفحه ای را به داده ها و بحث های مربوط به درخواست عریضه اختصاص داد؛ زیرا ممکن است افرادی علاقه مند باشند اطلاعات بیشتری در این زمینه کسب کنند.

ت. طراحی و صفحه بندی عریضه بسیار مهم است. اطمینان حاصل کنید که فضای در نظر گرفته شده برای امضا و اطلاعات مربوط به آن کافی است.

ث. عریضه باید ساده و روشن نوشته شود تا همه مردم بتوانند مطالب آن را درک کنند. از به کار بردن زبان علمی و سیاسی، از لفاظی و هرگونه تعبیرات ناآشنا بپرهیزید. تا حد امکان پیام خود را کوتاه بنویسید تا افرادی که وارد یک مرکز خرید یا مکان عمومی شلوغ می شوند نیز به آسانی آن را بخوانند و امضا کنند. مردم فرصت ندارند که شرح مفصلی از یک موضوع را بخوانند.

ممکن است با افرادی برخورد کنید که از عریضه شما حمایت می کنند، اما حاضر به امضای آن نیستند؛ زیرا با نحوه نوشتن آن مخالفند. از انها بخواهید که خودشان عریضه ای تنظیم کنند یا مستقیما نامه ای به مقام مسئول مورد نظر بنویسند. گاهی افراد- عمدتا در جوامع غیردموکراتیک- اکراه دارند از این که، در صورتی که نیاز باشد، متنی را امضا کنند یا اطلاعات خصوصی مانند مانند آدرس و شماره تلفن خود را در اختیار بگذارند. مبارزان باید به این موضوع توجه داشته باشند. هدف نهایی از فعالیت اجتماعی وادار کردن مردم به مشارکت نیست، بلکه دادن حق انتخاب به آنهاست، بدون در نظر گرفتن اینکه چقدر چنین مشارکتی را موجه می دانند.

يادداشت

[1] این ترجمه بخشی از کتاب " مشارکت عمومی در جامعه مدنی، راهنمای فعالیت های اجتماعی و سیاسی" است که در سال 1383 ، با ترجمه ی خانم ناتالی حق وردیان و توسط نشر فرهنگ صبا به چاپ رسیده است.

[2] Signature Campaign

[3] Union d’action Femine

[4] در سال 2003، پس از مذاکرات بسیار، قانون خانواده مراکش اصلاح شد و این کشور را به یکی از کشورهای لیبرال در جهان اسلام تبدیل کرد. علاوه براین تصویب شد که در همه انتخابات ملی، 30 درصد از کرسی ها به زنان اختصاص داده شود و در انتخابات اخیر برای نخستین بار زنان حضور چشمگیری در مجلس ملی داشتند. چنین پیشرفت هایی بدون بسیج زنان و بسیج عمومی در مراکش، طی دهه 1990، امکان پذیر نبود.