وابستگي اقتصادي و چند همسري دو روي سکه تفکر مرد سالارانه

پذيرش > تریبون > مقالات > وابستگي اقتصادي و چند همسري دو روي سکه تفکر مرد سالارانه

وابستگي اقتصادي و چند همسري دو روي سکه تفکر مرد سالارانه

30 بهمن 1386 - سياوش خدايي - نسخه قابل چاپ

چند همسري يکي از مرزهاي دنياي کهن و دنياي تغيير يافته کنوني است. توجيهات موجود در اين زمينه همراه با سکون گذشته دفن شده است و زنده نگه داشتن آن حداقل با توجيهات گذشته مقدور نيست. تفکر مردسالار با تمام وجود در مقابل چند چيز مقاومت عجيبي از خود نشان مي دهد. يکي از آنها چند همسري است. چند همسري بهره کشي جنسي دوران ماست. توجيهات آنها تاييد انجماد فکري حاکميت مردسالار فعلي است. حاکمیت مردسالار نه فقط به مفهوم دولت، که در معنای مجموع جامعه ما، از تفکر و اقتصاد و در نهایت دولت که حاکمیت را در مفهوم کلی آن شکل می دهند. راه هاي مقابله با تفکر مردسالار در ابتدا نشان دادن سير تاريخي تکامل خانواده است و سپس نشان دادن تناقضات و اشتباهات فکري و روش شناختي آن. اين قسمت آخر وظيفه اي است که به عهده انديشمندان و به خصوص حقوقدانان است.

ساختار فکري مردسالار فعلي علاقه وافري به راندن جامعه به تفکر سابق دارد. تفکري که خواستگاري رفتن زن براي شوهرش را بسيار زيبا مي داند و اتفاقاً تبليغات جديدي را براي فرهنگ سازي آن آغاز کرده است. براي شناخت نظام فعلي بايد مجموع ساختار آنرا با هم، و نه جدا جدا بررسي کرد. مثلاً زن را موجودي احساسي که فاقد توانايي لازم در کنترل آن است مي دانند؛ در نتيجه او را از قاضي بودن محروم مي کنند. يا شهادت او را در بعضي موارد غير قابل قبول و در بعضي موارد به عنوان شهادت ناقص يا با حضور مردان قبول مي کنند. يا همانطور که ما معتقديم اينگونه ازدواج، زن را جزو اموال مرد به حساب مي آورد. پس طلاق حق غير قابل واگذاري و ذاتي او مي شود. همينطور مي توان تمام قوانين، ديدگاه انسان شناسي و... را بررسي کرد تا نتيجه آن به ما ديد روشني از نظام فعلي دهد. بحث فعلي درباره اين مسئله است که يکي از مهمترين دلايل مقاومت نظام مردسالار در برابر منع چند همسري است؛ و آن نيازمندي اقتصادي زنان به مردان است. وابستگي اقتصادي زن به مرد جزو لاينفک نظام فعلي است. نظام مردسالار با استقلال کامل مالي زن، توان و نفوذ خود را تا حد زيادي از دست خواهد داد. که البته انعکاس اين ترس در قوانين نيز ديده مي شود. استقلالِ خرج کردن آنچه در اختيار دارد به رسميت شناخته شده؛ ولي استقلال کسب درآمد به طور کامل به رسميت شناخته نشده است. از طرفي با تبليغات روزمره، اجتماع را تحريک به خانه نشين کردن زنان مي کند. يعني زنان چه به اجبار قانون و چه به اجبار فرهنگ، دوباره به کنج خانه ها و تحت استثمار مرد بازگردند.

نيازمندي اقتصادي زن به مرد به وجود آورنده شرايطي است که در آن زن توان مقابله با خواسته هاي نابجاي مرد را از دست خواهد داد. زنان توانمند امروز نياز به فرصت برابر با مردان دارند، تا خود به عنوان هويتي مستقل تعريف شوند. نفقه و مهريه کلاه گشادي است که بر سر زنان ما رفته است. نه مهريه و نه نفقه تضمين کننده رابطه سالم زناشويي يا برابري نسبي قانوني نبوده اند. تا زماني که زنان از توان لازم در مقابله با قدرت اقتصادي مردان را نداشته باشند، نبايد انتظار داشت که قوانيني همانند چند همسري لغو شود. اگر هم لغو شود همچنان اين تفکر که مرد نان آور خانواده است، پس محق در بسياري از حقوق است باقي خواهد ماند. ارزشهاي جامعه ما در ثبات نيست و در حال تغيير است. اين تغيير و بي ثباتي، خصوصيت جامعه در حال گذار است. گذاري که در جامعه ما از سنت به سمت مدرنيته است. در حاليکه از مهمترين مرزهاي ارزشهاي سنتي جامعه ما (و به خصوص قانون ما) وابستگي اقتصادي زن به مرد است. وابستگي اي که نابودي آن به اعتقاد نگارنده اولين و مهمترين گام به سوي رهايي زن است. زني که کار مي کند و نيروي مولد اجتماعي است به همان اندازه قدرت باروري، شخصيت و رشد اجتماعي، عزت نفس و اعتماد به نفس خواهد داشت. ديگر يک "من" دارد که اين "من" مهمترين گام او براي رهايي است. خصوصيت مهم رسيدن به "من"، قويترين ابزار براي مبارزه با مردسالاري است. یکی از لازمه های مهم رسیدن به "من" پایدار، توجه به اقتصاد است و این از مهمترین برنامه های حال و آینده زنان باید باشد. مبارزه اصلي تري که در تمام جهان شاهد آن هستيم، مبارزه با تفکري است که زن را در سکس تعريف مي کند. تعریف زن در سکس یعنی او را در بندگي و بردگي تعریف کردن. خواه اين بندگي و بردگي قانوني باشد يا نه. صد البته غير قانوني کردن آن يکي از نخستين گامهاست. بردگی زن فقط در چند همسری نیست. چند همسری از نمودهای تعریف زن در سکس است. فحشا، یعنی کالایی کردن رابطه جنسی هم یکی دیگر از جنبه های آن است. لغو چند همسری بدون توجه به گسترش فحشا فقط یک تغییر فرم است نه تغییر محتوا. زمانی که هیچ زنی بنا به دلایل اقتصادی خود را به مردی واگذارنکند، آنگاه نقطه آغاز چرخش به سمت تک همسری واقعی است. جنبه های بسیار زیادی از تعریف زن در سکس وجود دارد که در این مقاله نمی گنجد. اما آنچه اهمیت دارد توجه به تولید اجتماعی زن، برای از میان برداشتن خودکار بسیاری از نابرابری هاست. تغییر نگرش حاکمیت در معنای چند گانه آن بدون توجه به استقلال کامل مالی زن، و ورود به عرصه تولید اجتماعی شدنی نیست. اگر هم محقق شود به هیچ عنوان پایدار نیست.

قانون ما چند همسري را حق ذاتي مرد مي شمارد؛ و يکي از مهمترين دلايل آن تامين معاش خانواده توسط اوست. که البته با لايحه جديد حمايت از خانواده نيز بر استثمار اقتصادي زن بيش از پيش تاکيد شده است. يعني قانون ما سعي مي کند دوباره يک گام به سمت گذشته بردارد. تحت فشار گذاشتن زن يا دادگاه براي مجوز چند همسري سرپوشي است بر اين واقعيت که زنان تا زماني که نانخور مردان باشند نمي توانند و نبايد در برابر خواسته هاي آنها مقاومت کنند. کمپين يک ميليون امضاء از آغاز کار خود، اصل را بر کرامت انساني و برابري ذاتي انسانها قرار داده است. کمپين به دنبال اين است که زنان را نيز آموزش دهد تا جيره خوار مردان نباشند و از خود هويتي مستقل داشته باشند. آنها بايد بتوانند در برابر اين دو سلاح مهم مردسالاري که قانون و توان مالي است مقاومت کنند. کمپين آغاز مبارزه اي بي امان بر عليه قوانين تبعيض آميز بوده است. از طرفي خود اثر کمپين، يعني آگاهي دادن به زنان درباره منشاء فرودستي آنان، دستاورد مهمي است. زنان بايد توان مقابله با تصوير توجيهات فکري نظام مردسالار با خود را داشته باشند. يعني تفکري که او را نيازمند و ضعيف مي داند. بايد به آنها ثابت کرد که اينک زمانه تغييري اساسي در تمام قوانين مربوط به آنهاست. آرمان کمپين تا آنجا ادامه خواهد داشت که زنان، هويتي مستقل، چه در قانون و چه در اجتماع داشته باشند. امروز، صداي مخالف ما شنيده شده است. جامعه تغيير کرده و ايرانيان مي دانند که دوران بهره کشي جنسي، حداقل به اين شيوه گذشته است. زنان نيازمندي و هويت وابسته سابق را نمي خواهند. آنها نمي خواهند که همانند کالايي باشند که اجازه خريدش، اثبات توان مالي باشد. زن برده يا کالا نيست که مرد هر تعداد از آن را که پولش اجازه داد داشته باشد.

زماني که يک آهن ربا را به سمت يک آهن بگيريم آهن خنثي است و جذب آهن ربا مي شود. فرقي هم ندارد کدام قطب آهنربا را به سمت آن بگيريم. اما زماني که آهن از حالت خنثي درآيد و خود آهنربا شود، ديگر خنثي نيست و نسبت به قطب مثبت و منفي آهنربا عکس العمل نشان مي دهد. خانواده کوچکترين نهاد اجتماعي است. وقتي عضوي از خانواده بر خلاف سنت رفتار مي کند آنگاه علي رغم مخالفت اعضاي بزرگتر خانواده اين تغيير عيني شده و احتمالاً ادامه پيدا مي کند. يعني او خود داراي ارزشهايي است و آهنربا شده است. مجموع خانواده ها در اجتماع حرکتي را به سمت مدرنيته شروع کرده اند که هر قدر هم برنامه هايي در جهت عقب گرد به مرحله اجرا درآيد بيشتر و بيشتر نسبت به آن معترض مي شوند. ارزشهايي که در مجموع جامعه ايجاد شده است، دافعه عجيبي پيدا کرده است. ارزشهايي که از دل ستم جنسي به زن درآمده و خود را محق مي داند. براي خود استدلال و برنامه دارد. برنامه هاي مختلف ذي نفعان مردسالاري در فرهنگ سازي وابستگي زن به مرد و به خصوص چند همسري اعتراضات عمومي را بيشتر خواهد کرد. اجتماع ما ديگر در مقابل سنت خنثي نيست و نسبت به آن عکس العمل نشان مي دهد. زنان جامعه فهميده اند که مهريه و نفقه پاسخ مناسبي به نابرابري حقوقي نيست و در نخستين گام بايد استقلال مالي کامل کسب کند.

ارسال به بالاترین ، توییتر ، فریندفید ، فیسبوک

در همين بخش :

دهمین دورۀ مراسم تندیس صدیقه دولت آبادی ۱۳۹۲

کارت پستال‌هایی به بهانه‌ی هشت مارس و به یاد همه‌ی مبارزین راه برابری

بیانیه بیش از 350 تن از مدافعان حقوق زنان به مناسبت روز جهانی زن؛ زنان هر روز فرودست‌تر می‌شوند

لباسی که برای تن ما دوخته اند! /اعظم بهرامی

چالش‌ها و چشم‌انداز فعالیت مدنی زنان

ديگر بخش ها :