اجباری شدن چادر در مدارس؛ بن بست فرهنگی

مهرخانه: "پوشش چادر در دبیرستان های دخترانه ی خاص در زنجان اجباری شد" این خبری است که منصور مرادلو، معاون پرورشی آموزش و پرورش استان زنجان روز 25 شهریور در گفتگو با خبرنگار ایسنا مطرح کرد و در خبرگزاری های مختلف بازتاب یافت. وی اعلام کرد در اساس سند تحول بنیادین آموزش و پرورش بر تربیت افراد وفادار به نظام و متدین تاکید شده و ما برای عملی کردن آن، از تعیین حجاب برتر در مذارس خاص آغاز کرده ایم. مرادلو همچنین تاکید کرد که با برگزاری برنامه های دینی، توجیهی و آموزشی و حضور مبلغان در مدارس، برای ترویج فرهنگ دینی تلاش شده است.

تیر ماه سال گذشته نیز محمد حاجی زاده مدیر کل آموزش و پرورش استان بوشهر، از اجبار برای استفاده از چادر در 39 مدرسه استان بوشهر خبر داده بود.

خرداد ماه سال جاری، محمد ابراهیم محمدی در گفتگو با خبرگزاری فارس از ارائه کارنامه حجاب برای مدارس دخترانه سراسر ایران خبر داد.

شهریور ماه سال جاری نیز ساکنین یکی از شهرک های سازمانی تهران- که از ذکر نام سازمان مربوطه در شرایط کنونی خودداری می شود- در تماس با دفتر مهرخانه از اجبار پوشش چادر برای ساکنین شهرک و ممنوعیت ورود ساکنان بدون این پوشش، خبر داد.
حتی انتشار یکی از این خبرها کافی بود تا همه دلسوزان و دغدغه مندان مسائل فرهنگی در کشور را برای وجود چنین رویکردی نگران کند در حالی که ما متاسفانه و در کمال حیرت با تعدد چنین اخبار و طرح هایی روبرو هستیم و این نشان می دهد بخشی از نیروهای فعال فرهنگی به طرز نگران کننده ای در فهم مسائل عرصه فرهنگ و تربیت و ریشه های آن و همچنین رویکردها و روش های موثر در اصلاح شرایط، دچار مشکل هستند. در دلسوزی و دغدغه مندی این فعالان شکی نیست؛ اما ناکارآمدی و ناحق بودن روش های طراحی و پیشنهاد شده برای ترویج ارزش های اسلامی و تربیت افراد متدین وفادار به نظام، نشان می دهد کمترین توجهی به تربیت و آموزش و پرورش به معنای حقیقی آن نشده است.

یکی از مسائلی که با آن مواجه هستیم و منجر به ارائه طرح هایی از این دست شده، کم رنگ شدن ارزش های اسلامی و نشانه های آن از جمله عدم رعایت حدود شرعی حجاب و رواج پوشش های نامناسب در میان بخشی از افراد جامعه است. مسلما ممانعت از تظاهر به گناه یک وظیفه همگانی است که فعلاً در جامعه ما بر دوش گشت های ارشاد افتاده است، اما نباید این نکته بسیار مهم را از یاد برد که گشت ارشاد یا در شرایط ایده آل، نظارت عمومی، تنها می تواند خط نگه دار باشد و به صورت حداقلی از آفات بی حجابی به عنوان تنها یکی از مظاهر کم رنگ شدن ارزش های دینی ممانعت به عمل آورد. از چنین روشی مطلقاً نمی توان انتظار داشت افراد را تربیت کند و ارزش های دینی را درونشان نهادیه سازد. تربیت بر اساس تمامی تعاریف و در کلام و منش تمامی بزرگان این عرصه، فرآیندی از جنس اقناع و حاصل آن، عمل بر اساس انتخاب است و اجبار، تنها در شرایط خاص و به میزان خاصی می تواند در مسیر اقناع و درونی سازی، کارساز باشد. حجاب نیز در فرآیند تربیت چنین مسیری را باید طی کند. از بی حجابی و جلوه گری های مخرّب، اجباراً جلوگیری می شود و همزمان باید مسیر اقناع و کم اثر کردن مشوق های بی حجابی طی شود، اما نمی توان استفاده از حجاب برتر را به عنوان عالی ترین سطح حجاب که قاعدتاً باید انتخابی برآمده از عالی ترین سطح اقناع باشد، اجباری کرد. اگر چادر به این ترتیب اجباری شود، با سه آسیب جدی مواجه هستیم؛

اول آنکه ارزش و قداست این نوع پوشش خدشه دار می شود، چنان چه تجربه چادر اجباری در بعضی مدارس دخترانه، دانشگاه ها و ادارات به روشنی این نتیجه را نشان داده است. زنان و دخترانی که با چهره های آرایش کرده و موهای آراسته و بیرون ریخته، چادر به سر دارند و ظاهرشان به عمد، تضادشان را با حجاب برتر اجباری فریاد می زند و منتظرند تا پا را از آن مکان خاص بیرون بگذارند تا چادر را از سر برداشته و بعضاً مچاله در کیفشان بگذارند.
آسیب دوم، تاثیر ضد تربیتی این اجبار است. چنان که گفته شد، حدی از اجبار در تربیت به جای خود نیکو و ضروری است، اما گستردن دایره این اجبار به مستحبات، باعث ایجاد مقاومت منفی در افراد شده و تاثیر معکوس دارد.

آسیب سوم، سلب حق شرعی و انسانی افراد در انتخاب نوع پوشش در چارچوب شریعت است.

طرح های اجبار چادر عجالتاً قرار است در استان هایی اجرا شود که به طورسنتی، این پوشش، انتخاب اکثریت زنان و دختران است و در مراحل اولیه، تنها بعضی مدارس ذیل این برنامه قرار می گیرند. به این ترتیب ممکن است طراحان و اجرا کنندگان با چالشی جدی روبرو نشوند و طبق روال مرسوم طرح های فرهنگی، ارزیابی دقیقی نیز از میزان تاثیر گذاری چنین طرح هایی به عمل نیاید و تغییر ظاهر بعضی مکان های آموزشی یا شهرک ها، طراحان را به ترویج فرهنگ دینی دلخوش کند؛‌ اما مسلماً آثار منفی اجرای آن به زودی بروز خواهد کرد و گسترش اجرای این طرح ها، مقاومت هایی را بر خواهد انگیخت که به هیچ وجه برای جامعه اسلامی شایسته نیست و ممکن است مورد سوءاستفاده دشمنان واقع شده و ابعاد امنیتی نیز به خود بگیرد.