زنان و پزشکی‌ سازی: یک چشم انداز نوین /کاترین کوهلر ریسمن

يكشنبه4 تیر 1391

امروزه کلمه بیماری به صورت استعاره‌ای فرهنگی به طیف گسترده‌ای از مسائل انسانی اطلاق می‌شود. الگوهای پزشکی، از تولد تا مرگ، در ساختن واقعیت‌ها از جنبه‌ اجتماعی، به کار گرفته می‌شود. به مرور زمان با قرارگرفتن شمار زیادی از رویدادها و مسایل مهم انسانی زیر "نگاه درمانگرانه" (Foucault فوکو ۱۹۷۳)، تجربه‌ ما هم از آنها دگرگون شده است. این فرایند، در مورد زنان به ویژه، پیامدهای فراگیر داشته است.

نویسندگان فمینیست بهداشت زنان تاکید می‌کنند که زنان آماج‌ اصلی گسترش پزشکی بوده‌اند. این دانشوران به تجزیه و تحلیل چگونگی تغییر شکل توجیه‌های مذهبی پیشین در زمنیه پدرسالاری، به توجیه‌های علمی پرداختند (Ehrenreich اِهرن رایش و English انگلیش - ۱۹۷۹). آنها توضیح داده‌اند که چگونه مهارت‌های سنتی زنان در امر زایمان و نگهداری از بیماران، در پایان سده نوزدهم توسط متخصصان روان‌درمانی و ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍پزشکی از آنان سلب شده (اهرن رایش و انگلیش ۱۹۷۳). نویسندگان فمینیست راه‌هایی را تشریح کرده اند که بهداشت زنان در دوران معاصر از آن راه‌ها زیر کنترل تکنولوژیکی سیستم مراقبت‌های بهداشتی توسط مردان قرار گرفته، و به خطر افتاده است.

(Dreifus دریفوس ۱۹۷۸؛ Frankfurt فرانکفورت ۱۹۷۲، Ruzek روزک ۱۹۷۸؛ Seaman سیمن ۱۹۷۲). این منتقدان در دگرگون‌سازی خودآگاهی زنان درباره بهداشت خود، سهم به سزایی داشته‌اند. آنها سیاست‌های جنسیتی حک شده در مفهوم بیماری و اعتقاد به مراقبت مناسب را تشخیص دادند. افزون بر اینها، منتقدان فمینیست مبنایی تحلیلی برای جنبش اجتماعی زنان فراهم ساختند که هدف نخست آن دسترسی دوباره به دانش مربوط به بدن زن و کنترل بر آن بود.

چارچوب پزشکی‌ سازی

اصطلاح پزشکی ‌سازی به دو فرایند مرتبط اشاره دارد. نخست، به نوعی مشخص از رفتارها و یا شرایط معنای پزشکی داده ‌می‌شود، یعنی به زبان تندرستی و بیماری تعریف می شوند. دوم، کار پزشکی به وسیله‌ای برای محو کردن یا کنترل تجربه‌های دردسرسازی که به عنوان انحراف تعریف شده‌اند تبدیل می‌شود، با این هدف که هنجارهای اجتماعی پا برجا بمانند.

پزشکی‌سازی ممکن است در سطوح گوناگونی ظاهر شود: از نظر مفهومی، از واژگان پزشکی برای تعریف یک مسئله بهره گرفته ‌شود؛ از نظر سازمانی، پزشکان یک برنامه یا مسئله را قانونی ‌کنند؛ یا در سطح رابطه‌ متقابل پزشک-بیمار، هنگامی که تشخیص و درمان مسئله ظاهر می‌گردد (Conrad کنراد، و Schneider شنایدر، ۱۹۸۰ب).

در طول تاریخ، گسترش حیطه ناهنجاری آن را زیر کنترل اجتماعی پزشکی درآورده است (اهرن رایش و اهرن رایش ۱۹۷۸؛ Freidson فرایدسون ۱۹۷۰؛ Zola زولا ۱۹۷۲). شرایط گوناگون انسان، مانند الکل‌گرایی، اعتیاد به افیون و همجنس‌گرایی – که زمانی طبقه بندی "بد" به آن داده شده بود – اخیرا در طبقه بندی "بیمار" قرارگرفته است (کنراد و شنایدر آ۱۹۸۰). اکنون، به گونه‌ فزاینده‌ای تجربه‌ انسانی زیرذره بین پزشکی قرار گرفته و برایند آن، چیزی است که ایلیچ Illich (۱۹۷۶ آن را "پزشکی‌سازی زندگانی" می‌نامد. برای مثال، امروزه رایزنی با پزشک در باره امور جنسی، باروری، رفتارهای دوران کودکی و دشواری‌های حافظه‌ای دوران سالمندی کار درستی شمرده می‌شود. توجه به این نکته لازم است که گستره‌ قضایی حرفه‌ پزشکی بر چنین مسائل و دیگر شرایط انسانی، به‌ گونه‌ای در خور نگرش از ظرفیت بیان شده برای "درمان" آنها فراتر رفته است (فرایدسون ۱۹۷۰).
...
اگر چه در مورد انگیزه‌های پزشکی سازی توافقی وجود ندارد، در مورد تاثیر متناقض آن اتفاق نظر وجود دارد. انسان‌گرایی، انعطاف پذیری و منافع دیگری که با "پیشرفت" پیوند دارند با تعریف‌های پزشکی بیشتر امکان پذیرست تا با تعریف‌های جنایی و کیفری. با همه اینها، برچسب پزشکی زدن هم پیامدهای اجتماعی منفی خودش را دارد. برچسب بیماری، بیش از آنکه از ننگ بکاهد، می‌تواند گمراهی بیافریند. برای مثال، مسیر یک بیمار روانی با تشخیص شیزوفرنی آغاز می‌شود. در نتیجه، خانواده و دوستان شخص، رفتار بیمار را در پرتو بیماری تعبیر و تصور می‌کنند، حتی پس از آنکه نشانه‌های حاد بیماری فروکش می‌کند (Mills میلز، ۱۹۶۲). یکی دیگر از پیامدهای پزشکی‌سازی این است که اختصاصی بودن زبان پزشکی سبب می‌شود مسائل انسانی رازآمیز جلوه کند و آن را از قلمرو گفت ‌و‌ گوی همگانی بیرون برد (کنراد و شنایدر آ۱۹۸۰). هنگامی که متخصصان تجربه‌های انسان را مدیریت می‌کنند، گونه‌ای مهارت‌زدایی در جامعه به وجود می‌آید. به کار گرفتن تعریف‌های پزشکی، احتمال کاربرد مداوای پزشکی را در پی دارد که آن هم سبب افزایش خطر بیماری ناشی از آزمایش یا درمان پزشکی می‌گردد. افزون بر این، معنا و تعبیر یک تجربه هنگامی که در شکل بیماری یا عارضه دیده می‌شود، دگرگون خواهد شد (فرایدسون ۱۹۷۰). برای نمونه، معنای قتل وقتی که برچسب "شخصیت جامعه ستیز" برای تعبیر رفتار به آن داده شود، به گونه‌ چشمگیری دگرگون می‌گردد. به این ترتیب، گرایش به این خواهد بود که مسایل اخلاقی مطرح نشوند و حتی مورد اشاره قرار نگیرند (زولا ۱۹۷۵). سرانجام، مهم‌تر از همه اینکه با پزشکی ‌سازی، آگاهی بر سبب‌های اجتماعی بیماری از بین می‌رود. آنگونه که Stark ستارک، و Flitcraft فلیت کرافت (۱۹۸۲) می‌گویند:

پزشکی منابع همگانی را بیش از اندازه ظرفیتش برای بالابردن بهداشت به خود جلب می کند، زیرا اغلب مسائلی را که در بنیاد، ریشه‌ اجتماعی دارند به صورت نقص زیست‌ شناختی یا شخصی جلوه‌گر می‌سازد و با این کار حرکت به سوی دگرگونی اجتماعی را که شاید بتواند تنها راه حل جدی باشد، خفه می‌سازد.

پزشکی ‌سازی به ویژه، یک قضیه‌ مهم است از آن رو که بر این واقعیت تاکید می‌کند که پزشکی یک سرمایه‌ اجتماعی است، نه تنها یک سرمایه علمی. در نظر گرفتن پایه‌ بیولوژیکی برای آن نه ضرورت دارد و نه کافی است. بلکه، بیماری در مسیر کنش‌های انسان به وجود می‌آید یعنی در هیچ رفتار یا وضعیتی نهادینه نیست، بلکه دیگران آن را نسبت داده‌اند. بر این پایه، تشخیص پزشکی به صورت یک فرایند تعبیری جلوه می‌کند که بیماری از طریق آن شکل می‌گیرد ( Mishler میشلر ۱۹۸۱).
...

امروزه حاملگی و زاییدن رویدادهای پزشکی شمرده می‌شوند. در صورتیکه پیش از این چنین نبوده است. به علاوه، هیچ نکته‌ سرشتینه‌ای دراین دو وضعیت نیست که موشکافی پزشکی را الزامی کند. در واقع، در تقریبا ۹۰ درصد موارد، زاییدن، یک فرایند ساده است (Wertz & Wertz ورتز و ورتز، ۱۹۹۷). برای آنکه پزشکی‌ سازی زایمان را بفهمیم بایستی آن را به عنوان پیامد یک فرایند پیچیده‌ی سیاسی-اجتماعی مورد تحلیل قرار دهیم که هم پزشکان و هم زنان در آن سهیم بوده‌اند.
...
در آمریکای مستعمراتی، این رویداد همیشه توسط مامای زن وشبکه‌ای از زنان خویشاوند و دوست انجام می‌گرفت که به زائو، هم در زمان زایمان و هم در هفته‌های پس از زایمان پشتگرمی و تقویت روحی می دادند. پس از گذشت دوره‌ای بیش از یک سده، "زایمان اجتماعی" دگرگون شد (ورتز و ورتز ۱۹۷۹). عرصه مراقبت، از خانه به بیمارستان منتقل گردید. مراقبت‌ها هم از زنان ماما به پزشکان مرد تغییر کرد. روش‌های متکی بر دارو و فناوری نیز جای روش طرفداران زایمان طبیعی را گرفت. درنتیجه، معنای زایمان برای زنان، که یک تجربه انسانی بود، به یک مسئله پزشکی – فنی مبدل گردید.
…
باید به این نکته توجه کرد که مدیریت پزشکی زایمان، دست کم در کوتاه مدت، تامین بیشتری برای زنان به ارمغان نیاورد. نشانه‌ها حکایت از آن می‌کنند که در دوره بین ۱۹۱۵ تا ۱۹۳۰، یعنی هنگامی که مراقبت ماماها ناگهان افول کرد، نرخ مرگ و میر مادر و نوزاد بالا رفت (ورتز و ورتز ۱۹۷۹). در درازمدت، یک کاهش نرخ یکنواخت در مرگ و‌میر پیدا شد، که با انجام زایمان به ‌صورت مدرن همزمان بود. ولی معلوم نیست که چه میزان از این کاهش با بهبود شرایط زیست بومی و تغدیه زنان و چه میزان به مراقبت های پزشکی ارتباط دارد.
…
شرکت زنان در پزشکی‌سازی زایمان، دلایل پیچیده‌ای دارد. نخست آنکه، زنان سده نوزدهم به عجز آمده و خواهان رهایی از درد و خستگی ناشی از زایمان بودند. باردار شدن هر دو سال یکبار، حالت طبیعی زنان شوهردار بود که فشار زیادی بر اندام های تناسلی آنها وارد می کرد.
…
دوم، برای زنان طبقه‌ بالا و متوسط در پایان سده‌ی نوزدهم، به دلیل کاهش باروری، زایمان معنی ویژه و مهمی پیدا کرد. چرا که نگرانی در مورد مرگ جنین به دلیل آنکه زایمان به صورت رویدادی کم- تکرار درآمده بود، افزایش یافت. افزون براین، زنان در هراس دائم به سر می‌بردند، زیرا شنیدن خبر "سرزا رفتن" بعضی زنان امری عادی شده بود (Dye دای، ۱۹۸۰). بر این روال، زنانی که زندگی راحتی داشتند خواهان مراقبت دکتر بودند، نه تنها از آن رو که دکترها در قیاس با ماماها جز طبقه‌ی بالای اجتماع بودند، بلکه به دلیل آنکه آنها دارای ابزارها و روش‌های جراحی بودند که می‌توانست در صورت بروز درد زایمان طولانی، زهرخونی (toxemia)، ناراحتی‌های جنینی و دیگر وضعیت‌های غیرطبیعی، سودمند واقع شود. البته، پزشکان از این ترس زنان برای تسلط بر کل بازار، از جمله زایمان‌های عادی، سود می‌بردند.
...
متخصصان زایمان نیز خواهان کنترل بودند، آنها بر این باور بودند که تولید مثل، یک فرایند آسیب شناسی (پاتولوژی) است و نیز، "زایمان علمی" ازایمنی بیشتری به ویژه برای زنان مرفه، برخوردار است. باید افزود که پزشکان علاقه‌مند بودند که بازار زایمان را تسخیر کنند زیرا که این رویداد دری به درون خانواده می‌گشود که راهی بود برای نفوذ در کل بازار درمان (ورتز و ورتز ۱۹۷۹). پزشکان به خصوص علاقه مند بودند که زایمان زنان طبقه مرفه را در اختیار داشته باشند و آن هم به دلیل موقعیت اجتماعی این زنان بود که گونه‌ای احترام و مشروعیت به روند انتقال زایمان از ماماها به متخصصان می‌بخشید (Drachman دراخمان، ۱۹۷۹). برای در کنترل گرفتن زایمان، پزشکان به داروها و فناوری‌هایی نیاز داشتند که اجتناب نا پذیر باشند (میلر ۱۹۷۹).
…
پزشکی‌ سازی مسایل انسانی، یک واقعیت پر تناقض برای زنان است. هم بخشی از مسئله و هم بخشی از راه حل است. از درون یک رشته متضادها برخاسته و، به نوبه خود، آفریننده یک رشته متضادها شده است. زنان همزمان با کوشش برای رهایی جستن از کنترل‌هایی که فرایند‌های زیست‌شناختی در زندگانی آنان نهادینه کرده، کنترل‌های نگاهِ پزشکی–زیست‌شناختی بر تجربه‌های خود را شدت بخشیدند. زنان نزد دکتر می‌روند و درمان عارضه‌های خود را می‌گیرند، اما به ریشه‌های اجتماعی مسایل آنان بی توجهی می‌شود. دکترها مشکلات زنان را درمی‌یابند و درمان پزشکی ارائه می‌کنند، اما مسائل را از بافت سیاسی آن جدا کرده و جنبش‌های مردمی را در اختیار می‌گیرند. به سبب این تضادها زنان در موقعیت‌های طبقاتی متفاوت، هم جویای کنترل پزشکی بوده و هم در برابر آن ایستادگی کرده‌اند.

تبدیل تجربه‌های انسانی، نظیر زایمان، تولید مثل، دشواری‌های پیش ازیائسگی، وزن و پریشانی روانی، به رویدادهای پزشکی، پیامد یک فرایند دوسویه است که پزشکان و زنان، هر دو را در بر می‌گیرد. پزشکی، به مرور که شکل حرفه به خود گرفت، پی‌درپی به تعریف‌های تازه رسید. منافع پزشکان همزمان با گسترش دادن قلمرو قانونی به عرصه‌های جدید، با منافع طبقه‌های خاصی از جامعه، که تجربه‌‌هاشان در همان عرصه‌هاست، منطبق و با واژگان تازه‌ای فهمیده شد. به سخن دیگر، پزشکان نیازآفرینی کردند تا بازارهای تازه‌ای برای خدماتشان ایجاد شود. آنها، در عین حال به بازاری که زنان طبقه‌ای خاص آفریده بودند پاسخ گفتند.
...
در جمع، بهداشت زنان با چالش‌های چندی رو به روست. ما نیاز به این داریم که "ادعای حقیقت گویی" (Bittner بیتنر، ۱۹۶۸) سرمایه داران پزشکی را آشکار نماییم که در پی آن هستند تا ‌عرصه‌های جدید تجربه را به رویدادهای پزشکی تبدیل کنند، اما به جای آن، یک تردید بجا درباره ادعاهای حرفه‌ای خود عرضه می‌کنند. ما نیاز به این داریم که راه کارهایی جدا از دیدگاه‌های زیست‌شناختی مرد-محور تدبیر کنیم، و مسایل بهداشت زنان را در بافت بزرگتری از زندگانی‌شان جای دهیم.

References

Arney, William R. 1980. Maternal-infant bonding: The politics of falling in love with your child. Feminist Studies 6:547-570.

Bittner, Egon. 1968. The structure of psychiatric influence. Mental Hygiene 52:423-
30.

Conrad, Peter, and Joseph W. Schneider. 1980a. Deviance and Medicalization: From Badness to Sickness. St. Louis: C. V. Mosby.

. 1980b. Looking at levels of medicalization: A comment on Strong’s critique of the theses of medical imperialism. Social Science and Medicine 14A: 75-79.

Cott, Nancy F., ed. 1972. Root of Bitterness: Documents of the Social History of American Women. New York: E. P. Dutton.

Davies, Marjorie L. 1978. Maternity: Letters from Working Women. New York: Norton.

Drachman, V. G. 1979. The Loomis Trial: Social mores and obstetrics in the mid-
nineteenth century. In Health Care in America: Essays in Social History, edited
by Susan E. Reverby and David Rosner. Philadelphia: Temple University Press.

Dreifus, Claudia, ed. 1978. Seizing Our Bodies: The Politics of Women’s Health. New
York: Vintage.

Dye, Nancy S. 1980. History of childbirth in America. Signs 97:97-108.

Ehrenreich, Barbara, and John Ehrenreich. 1978. Medicine and social control. In The
Cultural Crisis of Modern Medicine, edited by J. Ehrenreich. New York: Monthly Review Press.

Ehrenreich, Barbara, and Deidre English. 1973. Complaints and Disorders: The Sexual Politics of Sickness. Old Westbury: Feminist Press.

. 1979. For Her Own Good: 150 Years of the Experts’ Advice to Women. Garden City: Anchor.

Foucault, Michel. 1973. The Birth of the Clinic: An Archeology of Medical Perception. New York: Pantheon.

Freidson, Eliot. 1970. Profession of Medicine. New York: Dodd, Mead.

Frankfort, Ellen. 1972. Vaginal Politics. New York: Quadrangle Books.

Gordon, Linda. 1976. Woman’s Body, Woman’s Right: A Social History of Birth Control in America. New York: Penguin.

Gross, H. S., M. R. Herbert, G. T. Knatterud, and L. Donner. 1969. The effect of race and sex on the variation of diagnosis and disposition in a psychiatric emergency room. Journal of Nervous and Mental Disease 148:638-43.

Harrison, Michelle. 1982. Self-Help for Premenstrual Syndrome. Cambridge: Matrix Press.

Hubbard, R. 1981. "The Politics of Women’s Biology." Lecture given at Hampshire College.

Illich, Ivan. 1976. Medical Nemesis: The Expropriation of Health. New York: Pantheon.

Klaus, Marshall H., and John H. Kennel. 1976. Maternal-Infant Bonding: The Impact of Early Separation or Loss on Family Development. St. Louis: C. V. Mosby.

Kobrin, Francis E. 1966. The American midwife controversy: A crisis of professionalization. Bulletin of the History of Medicine 40:350-63.

Larson, Magali S. 1977. The Rise of Professionalism: A Sociological Analysis. Berkeley: University of California Press.

Leavitt, Judith W. 1980. Birthing and anesthesia: The debate over twilight sleep. Signs 6:147-64.

Miller, L. G. 1979. Pain, parturition, and the profession: Twilight sleep in America. In Health Care in America: Essays in Social History, edited by Susan E. Reverby and David Rosner. Philadelphia: Temple University Press.

Mills, E. 1962. Living with Mental Illness: A Study of East London. London: Routledge and Kegan Paul.

Mishler, Elliot G. 1981. The social construction of illness. In Social Context of Health, Illness, and Patient Care, edited by Elliot G. Mishler, Lorna R. AmaraSingham, Stuart T. Hauser, Samuel D. Osherson, Nancy E. Waxler, and Ramsay Liem. Cambridge: Cambridge University Press.

Mohr, John C. 1978. Abortion in America: The Origins and Evolution of National Policy, 1800-1900. New York: Oxford University Press.

Nathanson, Constance. 1975. Illness and the Feminine role: A theoretical review. Social Science and Medicine 9:57-62.

O’Driscoll, K., and M. Foley. 1983. Correlation of decrease in perinatal mortality and
increase in caesarean section rates. Obstetrics and Gynecology 61:1-5.

Reverby, Susan E., and David Rosner, eds. 1979. Health Care in America: Essays in
Social History. Philadelphia: Temple University Press.

Rossi, Alice. 1980. Life span theories and women’s lives. Signs 6:4-32.

Rothman, Barbara Katz. 1981. Awake and aware, or false consciousness: The cooptation of childbirth reform in America. In Childbirth: Alternative to Medical
Control, edited by Sherry Romalis. Austin: University of Texas Press.

. 1982. In Labor: Women and Power in the Birthplace. New York: Norton.

Ruzek, Sheryl B. 1978. The Women’s Health Movement: Feminist Alternatives to
Medical Control. New York: Praeger.

Seaman, B. 1972. Free and Female. New York: Coward, McCann, and Geoghegan.

Shaw, Nancy S. 1974. Forced Labor: Maternity Care in the United States. New York: Pergamon.

Smith-Rosenberg, Carroll and Charles Rosenberg. 1973. The female animal: Medical and biological views of woman and her role in nineteenth-century America. Journal of American History 60:332-55.

Sontag, Susan. 1979. Illness as Metaphor. New York: Vintage.

Stark, Evan, and Anne Flitcraft. 1982. Medical therapy as repression: The case of battered women. Health and Medicine 1:29-32.

Starr, Paul. 1982. The Social Transformation of American Medicine. New York: Basic Books.

Ventura, S. J., J. A. Martin, T. J. Mathews, and S. C. Clarke. Advance report of final natality statistics, 1994. Monthly Vital Statistics Report 44 (11):71.

Verbrugge, Lois M., and R. P. Steiner. 1981. Physician treatment of men and women patients: Sex bias or appropriate care? Medical Care 19:609-32.

Walsh, Mary R. 1977. Doctors Wanted: No Women Need Apply. New Haven, CT: Yale University Press.

Wertz, Richard W., and Dorothy C. Wertz. 1979. Lying In: A History of Childbirth in America. New York: Free Press.

Young, Iris M. 1984. Pregnant embodiment: Subjectivity and alienation. Journal of Medicine and Philosophy 9:45-62.

Zola, Irving K. 1972. Medicine as an institution of social control. Sociological Review
20:487-504.

. 1975. In the name of health and illness: On some socio-political consequences of medical influence. Social Science and Medicine 9:83-87.

زن نگار