|
|
رضایت شغلی در بین زنان امارات متحده عربی /پل هایی برای زنان
جمعه8 اردیبهشت 1391
مقدمه
امارات متحده عربی دارای یکی از سریعترین رشدهای اقتصادی در خاورمیانه است. امارات متحده عربی در مقایسه با دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس، کشور آزادتری توصیف میشود و زنان در این کشور آزادی بیشتری دارند. طبق آمار اخیر فروم سالانه اقتصادی شکاف جنسیتی در سال ۲۰۱۰، امارات متحده عربی از بین ۱۳۴کشور در ردیف ۱۰۳ قرار گرفته است و بهترین رتبه را در کشورهای منطقه بدست آورده است. کویت در ردیف ۱۰۵، بحرین در ردیف ۱۱۰، قطر در ردیف ۱۱۷، عمان در ردیف ۱۲۲، عربستان سعودی در ردیف ۱۲۹ و یمن در ردیف آخر یعنی ۱۳۴ قرار گرفتهاند.
«شرکت بوز» (یک موسسه پیشروی جهانی در امر مشاوره مدیریتی) در سال ۲۰۱۰ گزارش داد که امارات متحده عربی دارای بالاترین نرخ مشارکت زنان (۵۹درصد) در بین کشورهای همسایه است؛ این رقم در قطر به ۳۶/۴، بحرین ۳۴/۳درصد، عربستان سعودی ۱۴/۴درصد میرسد. گزارش سرشماری امارات متحده عربی در سال ۲۰۰۵ حاکی از آن است که زنان ۴۹/۳درصد جمعیت کشوری را شامل میشوند و مشارکت آنها در جامعه تجاری کشور با رشدی مداوم از ۵/۲درصد در سال ۲۰۰۲ به ۷/۳ درصد در سال ۲۰۰۳، ۹/۱درصد در سال ۲۰۰۴، ۱۳/۵ درصد در سال ۲۰۰۵، و ۱۴/۷ درصد در سال ۲۰۰۶رسیده است. این تغییر تدریجی تا اندازهای به دلیل افزایش دستاوردهای تحصیلی زنان و رشد نگرشهای مثبت جامعه به اشتغال زنان درخارج از خانه است. بیشتر از ۹۰درصد پاسخ دهندگان به این مساله اعتقاد راسخ دارند و یا تا حدود خیلی زیادی موافق این هستند که نگرش جامعه نسبت به زنان شاغل مثبت است. با اینکه نرخ مشارکت زنان در اقتصاد امارات متحده عربی، حدود ۳/۴ بیلیون دلار آمریکایی است اما میانگین تعداد زنان در مقایسه با کل نیروی کار این کشور، کم است. این امر به چند عامل بستگی دارد: محدودیتهای کمپانیها در تعداد استخدام زنان؛ بسیاری از زنان بوسیله نگرشهای فرهنگی محافظه کار هدایت و رهبری میشوند؛ محدودیت در جابجایی جغرافیایی زنان؛ محدودیتهای شغلی و انتخاب مشاغل که منجر میشود که زنان ازدواج و درخانه ماندن برای بزرگ کردن فرزندان را انتخاب کنند. در مجموع با توجه به فرهنگ امارات متحده عربی، مشاغل خاصی مثل کار در صنعت هتلداری و پرستاری برای زنان نامناسب و یا نامطلوب درنظر گرفته میشود. کاملا برخلاف آمارهای جهانی صنعت خدمات و مراقبتهای پرستاری، فقط ۳درصد از کل پرستاران شاغل در خدمات سلامتی امارات متحده عربی زن هستند. (نلسون، ۲۰۰۴؛ ال حداد، ۲۰۰۶).
ال حداد (۲۰۰۶) دلیل نرخ پایین اشتغال زنان در صنعت پرستاری امارات متحده عربی را «بیثباتی و تغییر در برنامههای پایهای پرستاری کشور؛ کمبود منابع تحصیلی عربی؛ سبک زندگی مرفه اتباع امارات متحده عربی و همین طور هنجارهای فرهنگی سخت گیرانه؛ و ارزشهای مذهبیای که مردم این کشور طبق آن زندگی میکنند»، میداند. منطقی است که عوامل فرهنگی در سطح وسیعی مسئول کاهش سرعت اشتغال به کار زنان اماراتی در امارات متحده عربی است چون معمولا زمان بیشتری میبرد تا ارزشهای اجتماعی تغییر کند و به پای سرعت پیشرفتهای اقتصادی برسد.
علاقه فزایندهای به تحقیق در مورد تقریبا همه مسائل مرتبط با اشتغال زنان در مناطق عربی و به خصوص به پدیده اشتغال زنان امارات متحده عربی در خارج از خانه وجود دارد. این امر میتواند به این دلیل باشد که جامعه امارات متحده عربی در وضعیت گذار قرار دارد و این کشور در سی سال گذشته در همه جنبههای زندگی تغییرات عمده اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را تجربه کرده است و البته در سالهای بعد هم تجربه خواهد کرد. ثروتی که درآمدهای عظیم نفتی ایجاد کرده است، مردم امارات متحده عربی را قادر میسازد تا به صورت بنیادی سبک زندگی قدیمی سنتی صحرایی را به یک زندگی شهری شده تغییر دهند.
دولت هم همچنان حمایتهای خود از زنان را در تنوع زمینههای مختلف کاری و ارائه فرصتهای تحصیلی بیشتر به آنان گسترش داده است. شیخ زاید بن سلطان ال نهیان- رئیس جمهور متوفی امارات- متعهد به آرمان برابری بود با ذکر اینکه «هیچ چیزی بیشتر از دیدن اینکه زنان به جایگاه ممتاز خود در جامعه رسیدهاند، خوشحالم نمیکند... هیچ چیزی نباید مانع پیشرفت زن شود... همانند مردان، زنان هم شایسته حق تصدی مشاغل عالی مطابق شایستگیها و مهارتهایشان هستند». در حال حاضر ۲۲/۵درصد از اعضای شورای ملی، زن هستند و حدود 66درصد مشاغل دولتی در تصدی زنان است که30 درصد این مشاغل، شامل پست های تصمیم سازی می شود.
این امید وجود داشت که این تمایلات و گرایشها، زنان شاغل اماراتی را قادر میسازد تا به صورت تصاعدی از قانون و مقررات انعطاف پذیرتری برخوردار شوند که آانها را از تبعیض رهاتر میکند و آزادی بیشتری در محیطهای کاری به آنان میدهد. بنیاد «توتین» که در امارات متحده عربی تاسیس شده است، میتواند یکی از مهمترین ابزار باشد که به ایجاد تغییرات مورد نیاز برای ترفیع نقش زنان در محیط کاری کمک کند. توتین، ابتکار مخصوص برای توانمندسازی مردان و زنان جوانان اماراتی است تا سهم ارزشمندی به آنها در رشد اقتصادی کشورشان بدهد.
برغم همه تلاشهای دلگرم کننده از سوی دولت و به طور کلی جامعه، افزایش مشارکت زنان در بخشهای خصوصی همچنان چالشهای ملی ایجاد میکند. این طور استدلال میشود که چندین دلیل برای توضیح این پدیده وجود دارد. اول اینکه تعداد مردان بین سن ۱۵ تا ۶۵ سال (۲/۱۲ میلیون نفر در سال ۲۰۰۵) از تعداد زنان (۸۳۸۹۴۱) بیشتر است. دلیلش هم این واقعیت است که تعداد قابل ملاحظهای از خارجیهای شاغل در امارات متحده عربی، مرد هستند. دوم اینکه برخی کمپانیها به چند دلیل و بخصوص برای منفعت بیشتر خودشان در استخدام زنان محدودیت قائل میشوند. چون زنان بومی توقع دارند که حقوق بیشتر، ساعتهای کاری کمتر و مزایای بیشتری نسبت به کارکنانی داشته باشند که از دیگر کشورها آمدهاند. سوم اینکه تعداد زیادی از زنان امارات متحده عربی بعد از ازدواج کارشان را رها میکنند و بچه دار میشوند. کمبود و کیفیت خدمات مراکز نگهداری از کودکان و یا دلواپسیهای مادرانه باعث طرح این ادعا شده که برای بچهها بهتر است که مادرانشان، شغل خود را رها کنند.
تغییرات چشمگیر اجتماعی، جامعه پیچیدهتر و دینامیک تری در امارات متحده عربی ایجاد کرده که نقشهای جنسیتی آن باعث جذب تحقیقات منطقهای شده است. در این تحقیقات با استناد به مشاهده و تجربه، سوالهای جهت دار به سرعت تائید میشوند و سوال پرسیدن درباره گوناگونی وسیع مشاغلی که زنان عهده دار آن هستند، شروع میشود. اما تحقیق پیش رو بر مسائل امروزی تاکید دارد و انعکاس دهنده بلندپروازیهای زنان اماراتی مدرن است که دلگرم شدهاند میتوانند مشاغلی در دولت، مهندسی، علوم، خدمات سلامتی، رسانه، کامپیوتر، تکنولوژی، حقوق، تجارت و صنعت نفت پیدا کنند. مطالعات عمیق رضایت شغلی موضوعی است که شامل همه مشاغلی میشود که زنان امروزی عهده دار آن هستند.