برای بحران جهانی به راه‌حل‌های زنانه بیش‌تری نیاز داریم

شهرزادنیوز: تمام بلیط ها به فروش رفته‌اند. سالن مملو از تماشاگر "مرکز فرهنگی بالی" واقع در آمستردام در انتظار "گم‌شدگی و بازیافتگی" است؛ نمایشنامه ای دو زبانه با بازیگری لانا ناصر. او یکی از هنرمندان متعدد خاورمیانه و شمال آفریقا است که در "دانسینگ آن دی اج فستیوال" برنامه اجرا می‌کند. فستیوال به فرهنگ و هنر معاصر خاورمیانه با تمرکز بر هنرهای نمایشی، فیلم و مولتی مدیا اختصاص دارد. لانا علاوه بر این که هنرمند است، رهبری برنامه‌های خودبیانی توانمندسازی و خلاقانه زنان را نیز بر عهده دارد و یکی از بنیانگذاران "شبکه آآت" است.

سرانجام با چشمان بزرگ گیرا، موهای مجعد و چمدان قرمزش ظاهر می‌شود. نمایش او در باره زنی است که از طریق زبان، فرهنگ و رسانه به کاوش خود می‌پردازد. از طریق آمیزه مبتکرانه‌ای از کلمات عربی و انگلیسی، لانا با هویت‌های متعارض‌اش به عنوان زنی از خاورمیانه که در ایالات متحده زندگی کرده و در ریشه‌های کلمات و تفسیر آن‌ها به رهایی دست یافته، حرکت می‌کند، می‌رقصد و به خود می‌پیچد.

- چه چیز الهام‌بخش اجرای این نمایش بود؟

 وقتی که محدودیت‌هایی را که فرهنگم بر زنان اعمال می‌کند، تجربه کردم، بسیار جوان بودم. مردم از والدینم می‌پرسیدند چرا پسری ندارند که نام خانواده را زنده نگاه دارد. بعدها فهمیدم فرهنگ چه پیوند نیرومندی با زبان دارد، اما ما به آن آگاه نیستیم. کلماتی که عمدتا مردانه هستند، سختی و سفتی را نشان می‌دهند، در حالی که کلمات زنان نشان‌گر نرمی، ضعف و انعطاف‌پذیری هستند. برای مثال، در عربی کلمه "تکر" مردانه است که معنایش چنین است: به یاد داشتن، به یاد آوردن، "تکیرا" به معنای حافظه است. در حالی که "نیسوان"، که به معنی زن است، از نظر ریشه‌شناسی شبیه دو واژه "نیس"، نوشابه‌ای که پول را به باد می‌دهد، و "نیسان" به معنای فراموشی، است. آن گونه‌ای که کلمات تفسیر شده‌اند، حاکی از آن است که مردان در موقعیت برتر قرار دارند، در حالی که زنان فرودست‌اند؛ مرد تصمیم‌گیرنده است، اما زن نیست. این البته محدودیت‌هایی هم به مردان، مانند زنان، تحمیل می‌کند. بنابراین حتا اگر زنان و مردان در درون خود جنبه‌های مردانه و زنانه دارند، در این یا آن دیگری محصور شده‌اند – این البته شبیه سایر فرهنگ‌هاست، اما ما زبانی داریم که آن را آشکارتر می‌کند.

- درباره سرکوب زنان به چه چیزی توجه داشته‌اید؟

 در تمام دنیا سرکوب‌های زیادی علیه زنان اعمال می‌شود. اما در خاورمیانه بیش از هر منطقه دیگری آشکار است. گرچه همیشه این طور نبوده است. زمانی بوده است که زنان الهه‌گان بودند و پرستش می‌شدند و زنانگی استاندارد بود. اما پس از مدتی این وضعیت عوض شد. مردانگی قدرت گرفت و زنان به همسران و دختران مردان تبدیل شدند. شاید به این علت که بین این دو نیرو عدم توازن وجود داشت. این همان چیزیست که امروز هم تجربه می‌کنیم.

- با وجود تولد و زندگی در خاورمیانه، گفتید که جنسیت‌تان شما را توانمند ساخته است. چگونه؟

 وقتی که از شرایط و پیامدهای آن آگاه شوید، می‌توانید آن‌ها را به روشی سازنده به کار گیرید. آن‌ها می‌توانند شما را در زندگی و در اهداف‌تان نیرومند کنند و می‌توانند انگیزه‌ای باشند که امور را تغییر دهید.

- زنان برای آن که توانمند شوند به چه مسایلی باید آگاه شوند؟

 مهم‌ترین چیز آن است که زنان سعی کنند خود را به شیوه‌ای طبیعی بیان کنند. خود بودن، آگاهی از نقاط ضعف و استفاده از آن‌ها برای یافتن راهی برای بیان خود، اساسی هستند. من خودم هم از این طریق آغاز کردم. با صرف زمان برای بازتاب آگاهی از کنش‌ها و واکنش‌ها و مقاصدم کوشیده‌ام به هدفم دست یابم که احیای زنانگی مقدس است. نه فقط در خود، بلکه در هر مکانی در دنیا، در هر مذهبی و حتا در روانشناسی. قصد دارم آغازگر انقلابی زنانه شامل آناتومی جنسی زنان، آزادی و حقوق جنسی باشم. نه فقط در جهان عرب، بلکه در سراسر جهان. در هر کشوری زنان نیازهای خاص خود را دارند.

- به نظر شما زنان چگونه می توانند بر موانع سر راه خود فایق شوند؟

 در تصویری که من از جنبش‌های زنان دارم، همه با هم کار می‌کنند تا رویکردی زنانه‌تر خلق کنند. رویکردی زنانه به مسایل جهانی که در حال حاضر داریم. ما برای بحران‌های موجود، از صلح گرفته تا محیط زیست، سیاست و چالش‌های مالی به راه‌حل‌های زنانه‌تر نیاز داریم.

زمان صداهای جدید رسیده است، هرچند که انرژی زنان در جهان مردانه همچنان سرکوب می شود. با این وجود در این صداهای جدید، مردان را نباید بیرون راند؛ ما به یکدیگر نیاز داریم. باید بین مردانگی و زنانگی تعادل برقرار گردد.