انتقال زندانیان سیاسی زن از قرچک ورامین به زندان اوین

کمیته گزارشگران حقوق بشر- هشت تن از زندانیان سیاسی زندان رجایی شهر کرج که ده روز پیش و در پی تصمیم مسئولان قضایی به زندان قرچک ورامین منتقل شده بودند ساعت هفت و نیم صبح امروز به زندان اوین منتقل شده‌اند. شبنم مددزاده، مریم حاجی لویی، مریم اکبری منفرد، معصومه یاوری، کبری بنازاده، مطهره بهرامی، مهوش ثابت، فریبا کمال آبادی، زندانیان سیاسی‌ای هستند که به این زندان منتقل شده‌ بودند.

انتقال این زندانیان سیاسی زن به زندان قرچک ورامین و به دنبال آن انتشار اخباری مبنی بر وضع وخیم نگهداری زندانیان زن در زندان قرچک ورامین در دو هفته اخیر موجی از نگرانی را در میان خانواده‌های زندانیان و فعالان حقوق بشری ایجاد کرده بود. بر اساس اظهارات و مشاهدات خانوادهٔ زندانیان سیاسی شرایط این زندان به گونه‌ای بود که از آن به عنوان «کهریزک دوم» یاد کردند و به رغم انتقال زندانیان سیاسی زن به اوین و تصمیمات مبهم دستگاه قضایی در خصوص این نقل و انتقالات، همچنان تعداد زیادی از زندانیان زن عادی در شرایطی نامناسب دوران حبس خود را در زندان قرچک ورامین سپری می‌کنند.

در عین حال چندی پیش غلامحسین اسماعیلی، رئیس سازمان زندان‌ها با اشاره به انتقال زندانیان زن استان تهران به زندان ورامین، اظهار داشت: «تمام زندانیان زن استان تهران در این مجموعه نگهداری خواهند شد». وی در سخنانی که خبرگزاری فارس آن را انتشار داد مدعی شد: «زندان ورامین را از حدود ۲ سال قبل به طور کامل بازسازی کردیم تا به یک زندان نمونه از نظر فضا، بهداشت و طبقه‌بندی تبدیل شود».

این در حالی است که بر اساس گزارش‌های دریافتی از منابع موثق، ۲۲ تن از زندانیان سیاسی زن زندان اوین نیز از هفتهٔ قبل به قرنطینهٔ بند متادون این زندان منتقل شده اند و گمانه زنی‌ها حاکی از آن بود که در پی اعمال سیاست جدید انتقال زندانیان، این افراد نیز به زندان قرچک ورامین منتقل شوند اما همچنان اطلاعی از علت انتقال آنان به قرنطینه زندان اوین در دست نیست.

بهاره هدایت، نسرین ستوده، عالیه اقدام دوست، لیلا توسلی، عاطفه نبوی، مهدیه گلرو، نازنین حسن نیا، هنگامه شهیدی، فاطمه درویش، پروین جواد‌زاده، هانیه فرشی شتربان، لادن مستوفی، شعله طائب، منیژه نصراللهی، صحبا رضوانی، سوسن تبیانیان، نازیلا دشتی، فرح واضحان، کفایت ملک محمدی، زهرا جباری و فاطمه خرم جو از جمله زندانیان سیاسی زن اوین هستند که از مدتی پیش به قرنطینه بند متادون زندان اوین منتقل شده و از تماس و ملاقات با خانواده های خود محروم شده و نگرانی های جدی در مورد وضعیت آنان وجود دارد.

توصیف شرایط زندان قرچک ورامین از زبان خانوادهٔ زندانیان

زندان قرچک ورامین متشکل از هفت سوله برای نگهداری از ۲۰۰۰ زندانی است. ساختمان این سوله‌ها کاملا قدیمی، با دیوارهای سیمانی، کف سنگ و سقف‌هایی از ایرانت است که فاصله بین سقف و دیوار، با شیشه‌های شکسته پوشانده شده و دقیقا فضای یک انبار ابتدایی را داراست. به محض ورود به حیاط این زندان بوی اصطبل قدیمی و مرغداری به مشام می‌خورد. در هر سوله ۴ ردیف تخت ۳ طبقه کنار دیوار‌ها قرار دارد و ۳ ردیف تخت در وسط، سالن که به طور میانگین ۳۰۰ نفر داخل هر سوله نگهداری می‌شوند. سقف تخت‌ها بسیار کوتاه است به طوری که زندانی قادر نیست روی تخت بنشیند و تنها می‌تواند روی تخت دراز بکشد. بین تخت‌ها فضایی برای ایستادن وجود ندارد و زندانیان در بیشتر ساعات روز روی تخت‌های خود مستقر هستند.

هر سوله در حالت ایده آل ظرفیت نگهداری حدود ۱۰۰ نفر را داراست. این در حالی است که هم اکنون، در هر سوله حدود ۳۰۰ نفر نگهداری می‌شوند. دو سرویس بهداشتی، و دو حمام برای این عده از زندانیان در نظر گرفته شده است. لازم به ذکر است که به دلیل نبود حتی یک شیر آب جداگانه زندانیان می‌بایست برای شستن ظروف و یا لباس‌های خود از همین سرویس‌های بهداشتی استفاده کنند. محدودیت سرویس بهداشتی باعث شده تا بسیاری از زندانیان از محیط سوله و فضای بین تخت‌ها جهت قضای حاجت استفاده می‌کنند. فضای سوله به دلیل نبود تهویه و شرایط اسفناک بهداشتی بیماری‌های جدی برای بسیاری از ساکنان این سوله‌ها به وجود آورده است.

آب آشامیدنی در این زندان وجود ندارد و آب لوله کشی سرویس‌های بهداشتی آب شور و غیرقابل شرب است. روزانه دو بار آب جوش جهت نوشیدن چای ارائه می‌شود. که همیشه آب جوش کافی برای تمام زندانیان وجود ندارد و درگیری‌های بسیاری جهت آب جوش به وجود می‌آید در یکی از درگیری‌های اخیر زندانیان ظرف آب جوش را به سمت عده‌ای پرتاب کرده‌اند. این عده از زندانیان دچار جراحت جدی گردیده و کسانی نیز که از دید مسئولین زندان مسئول این درگیری شناخته شده‌اند، با «کشیدن ناخن» دست‌هایشان تنبیه شده‌اند.

سالن هواخوری برای زندانیان وجود ندارد و تنها محلی که زندانیان می‌توانند جهت هواخوری از آن استفاده کنند فضای بین سوله هاست که روزانه تنها یک یا دو ساعت باز است. در تمامی زندان‌ها از جمله اوین و رجایی شهر فروشگاهی جهت مایحتاج روزانه، اعم از خوراکی و بهداشتی تهیه گردیده که چنین چیزی در زندان قرچک ورامین وجود ندارد و هیچ گونه لوازم مورد نیاز بهداشتی به زندانیان زن این زندان ارائه نمی‌شود. وعده‌های غذایی زندانیان بسیار کم حجم است و غذا به مقدار کافی در اختیار زندانیان قرار نمی‌گیرد، تا جایی که بسیاری از زندانیان باید منتظر باقی ماندهٔ غذای دیگران باشند.

برخورد‌های نامتعارف، غیر اخلاقی و بسیار خشن در مقابل زندانیان به امری معمول تبدیل شده است. ورود گارد ضد شورش مرد با باتوم و حمله به زندانیان و ضرب شتم آن‌ها در سوله محل نگهداری آنان در این زندان پدیده‌ای عجیب و باور نکردنی ست که چندین بار از جمله هفته گذشته صورت گرفته است.

عدم رعایت هیچ یک از قوانین حقوق زندانیان، از جمله اصل تفکیک جرائم، تفکیک سنی، (با وجود نگهداری زندانیان از ۱۴ تا ۸۰ ساله)، را می‌توان به شرایط اسفناک ذکر شده اضافه نمود.

نقض قوانین داخلی و معاهدات بین المللی در نحوه نگهداری زندانیان

شرایط خطرناک و غیر انسانی زندان قرچک ورامین، نمونهٔ آشکاری از نقض کلیه استاندارد‌ها و تعهدات بین المللی در زمینه رفتار با زندانیان است. بر اساس قوانین و آیین نامه‌های اجرایی داخلی و نیز معاهدات بین المللی زندانیان باید در شرایط مناسبی نگهداری شوند. مسئولان قضایی، خود در مصاحبه‌های متعدد تراکم جمعیت کیفری در زندان‌ها را در حد بحرانی و چندین برابر ظرفیت اصلی زندان‌ها توصیف کرده‌اند و همچنان گامی در جهت استیفای حقوق زندانیان برداشته نمی‌شود.

بر اساس آیین نامه نحوه تفکیک و طبقه بندی زندانیان مصوب ۹ آذرماه سال ۱۳۸۵، مقرر شده است که به منظور «حفظ حقوق و کرامت زندانیان و افزایش درجه امنیت آن‌ها این آیین نامه ابلاغ شده و جداسازی و تفکیک زندانیان رعایت شود». براساس ماده یک این آیین نامه «تفکیک و طبقه بندی عبارت است از جداسازی زندانیان از یکدیگر در زندان وبازداشتگاه و یا مراکز اقدامات تامینی و تربیتی کشور از حیث جنس، سن، نوع جرم، وضعیت قضایی (متهم یا محکوم، وضعیت سلامتی)».

در همین آیین نامه، مواد دیگری از جمله مواد ۹۱ تا ۹۳ و همچنین مواد ۱۰۰ و ۱۰۸ تاکید دارند که زندانیان می‌بایست از حقوق مناسب در زمینه فراهم کردن پوشاک مناسب، رفع نیازمندی‌های بهداشتی (به ویژه برای زنان) تهیه برنامه غذایی مناسب و آب آشامیدنی سالم برخوردار باشند و وضعیت اماکن زندان باید به گونه‌ای باشد که شرایط بهداشتی برای زندانیان کاملا تامین شود.

همچنین بر اساس حداقل قواعد استاندارد در خصوص حقوق زندانیان مصوب سازمان ملل متحد مصوب ۳۰ آگوست ۱۹۵۵ که توسط کنگره اول سازمان ملل متحد جهت پیشگیری از جرایم و نیز نحوه رفتار با زندانیان و بزهکاران در ژنو پیشنهاد شده و توسط شورای اقتصادی و اجتماعی به تصویب رسید، مقرر شده است که استانداردهای مشخص از نظر محل اقامت و استراحت زندانیان، نور، هوای تازه، تهویه هوا، تغذیه و آب آشامیدنی سالم و دسترسی بهداشتی و پزشکی، رعایت شوند.

این در حالی است که بر اساس اظهارات خانواده‌های زندانیان، شرایط فیزیکی زندان قرچک ورامین و بسیاری از زندان‌ها و بازداشتگاه‌های کشور، از جمله زندان کارون اهواز، زندان قزل حصار و رجایی شهر کرج از این استاندارد‌ها فاصلهٔ زیادی دارد.

بر مبنای موارد یاد شده، شرایط زندان قرچک ورامین و زندانیانی که در این مکان نگهداری می‌شوند مغایر با میثاق‌های بین المللی و آیین نامه‌های داخلی است که سازمان زندان‌ها متعهد به اجرای آن است. از این رو ضروری است که ناظران بین المللی سازمان ملل متحد و نهادهای حقوق بشری، ضمن واکنش به این اقدام با اعزام گزارشگر ویژه به ایران، وضعیت زندان‌ها و رفتار با زندانیان را از نزدیک مورد بررسی قرار دهند.