زنان روزنامه نگار و ستم سه گانه

رادیو فرانسه / به قلم دلبر توکلی: نسبت دستگیری مردان و زنان روزنامه نگار و وب نگار پس از انتخابات، نصف به نصف نیست اما زنان یک سوم این دستگیری ها را (که بین 175 تا 200 نفر است) به خود اختصاص دادند ودر بسیاری موارد آسیب های جدی دیدند. در این خصوص با رضا معینی، عضو سازمان گزارشگران بدون مرز به گفت وگو نشستیم...

ار.اف.ای.: سهم زنان روزنامه نگار و وب نگار در سرکوب هایی که پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهموری در ایران صورت گرفت، چقدر بود وارزیابی "گزارشگران بدون مرز" در این زمینه چیست؟

رضا معینی: تنها جایی که در ایران، زنان با مردان حقوق برابر دارند در زندان وشکنجه وسر کوب است وبدرستی از آن صحبت می کنید.

از اواسط دهه هفتاد، درست همان زمانی که تعداد دانشجویان زن در ایران، با رشد قابل توجهی روبرو بود، ما شاهد بیشتر و پررنگ تر شدن حضورروزنامه نگاران و وب نگاران زن، در عرصه مطبوعات کشوربودیم . چند نکته مشخص درارتباط با زنان داریم درحالت کلی زنان در ایران قربانیان مضاعف هستند اما در اتفاقات بعد ازانتخابات برآنان ستم سه گانه رواداشته اند. این درحالی است که به جرات می توان بگویم که در تحریریه های کمتر کشوری می توان حضور زنان رااینقدر پررنگ دید. معمولا بازدید های "گزارشگران بدون مرز" می تواند یکی از شاخصه ها باشد، در تمامی بازدید هایی که "گزارشگران" ازتحریریه روزنامه های کشورهای مختلف داشته وهمین طور گروه هایی که از سوی سازمان ما، دعوت شدند ودر سفرهای مختلف با آنها ملاقات داشتیم، تعداد حضور روزنامه نگاران زن ایرانی، نسبت به سایرکشورها، بی نظیر بوده است. حداقل اززمانی که من در"گزارشگران بدون مرز" بودم تحریریه های ایران، برخلاف تحریریه سایر کشورهای جهان که بیشتر مردانه هستند، مختلط بودند. همزمان با این حضور، طی سال های گذشته این نقشی که زنان ایفا می کردند تاثیر مشخصی در جامعه هم داشت، به طور کلی کمتر، جنبش ترقی خواهانه ای در ایران می توان یافت ومثال زد که زنان از بانیان اصلی آن نباشند (البته منظورم فقط کمپین یک میلیون امضاء نیست. در سطح کنشگری مدنی می گویم مثل حقوق کودکان).

بیشترین گزارش ها را درحوزه های اجتماعی، زنان روزنامه نگار می نویسند، انگار همیشه زنان باید دراین حوزه کار کنند. حال اگراین نقش رابه جنبش آزادی خواهانه ای که پس از انتخابات دهم ریاست جمهوری در ایران شکل پررنگ تری گرفت، نزدیک کنیم بدون شک اثرات این است که تعداد زیادی از زنان روزنامه نگار در جنبش آزادی خواهی قرار گرفتند وبسیاری هم مادران این زنان هستند وخب طبیعی است که درعین حال ضربه هم می خورند.

ار.اف.ای.: آیا آمار دقیقی ازدستگیری زنان روزنامه نگار ووب نگار دارید؟

رضا معینی: فکر کنم در خاورمیانه برای اولین بار بود که 33 روزنامه نگار همزمان دستگیر شدند و یک سوم آنان زن بودند. البته پیش از این، دستگیری فعالان کمپین "یک میلیون امضاء" بیشتر منعکس می شد وما از جاهای دیگر هم افرادی را که در حوزه های اجتماعی فعال بودند، داشتیم که دستگیر می شدند وکمتر کسی از دستگیری آنان با خبر می شد. نسبت دستگیری مردان وزنان روزنامه نگار و وب نگاری پس از انتخابات، نصف به نصف نیست اما زنان یک سوم این دستگیری ها را(که بین 175 تا 200 نفر است) به خود اختصاص دادند ودر بسیاری موارد آسیب های جدی دیدند.

اکثریت قریب به اتفاق زنان روزنامه نگاری که در عرصه های مختلف سیاسی واجتماعی فعالیت داشتند یک یا دوبار، بازجویی را تجربه کردند. حتا در برخی موارد زنانی که با رسانه های دولتی هم کار می کردند آسیب های جدی دیدند. در راس این مجموعه می توان به زنان عکاس خبرنگار اشاره داشت که با دوربین براحتی نمی توانستند حرکت کنند. باید بگویم که در نوع محکومیت هایی که به خبرنگاران داده شد، یک بیرحمی خاص در نگاه حکومت بود. درکنارمحکومیت های سنگین حدود 3500 روزنامه نگار بیکار شدند که تعداد قابل توجهی از آنان را زنان تشکیل می دهند که همه این موارد را باید در چارچوب سرکوب گنجاند با این که درشهرستان ها شاهد تظاهرات اعتراضی کمتری بودیم اما فشار به بدنه مطبوعات آنجاها هم کشیده شد.

ار.اف.ای.: به رغم همه اینها که می گوئید ورشد چشمگیر ودر خور توجه زنان دردهه اخیر در مطبوعات ایران، همچنان سقف شیشه ای برجای خود استوار ماند وما بین آن همه روزنامه مدیر مسئول وصاحب امتیاز وحتی سردبیر زن نداشتیم روزنامه زن هم که توسط فائزه هاشمی راه اندازی شد، به نوعی وابسته حکومتی بود اما آن را هم تاب نیاوردند و در دوره اصلاحات جلوی انتشارآن هم گرفته شد، حتی بین دبیران سرویس هم این سد برای زنان وجود داشت ودرتحریریه ها بیشتردوندگی ها مال خبرنگاران زن بود، آیا این تاثیر حکومتی بود یا ناشی از جو مردسالارانه داخل کشوراست؟

رضا معینی: فکر می کنم در ایران مشکل اصلی حکومت است. اگر همان روندی که در سال 77 به بعد ویواش یواش جلو آمد ادامه پیدا می کرد زنان این توانایی را داشتند که جو مرد سالارانه را بشکنند. ببینید الان در افغانستان فریده نیکزاد، سردبیر است ویک آژانس خبری دارد یا این که "زکیا زکی" اولین زن گوینده رادیوی آزاد افغانستان بود.

در ایران اگر فضای، حکومتی نبود زنان بیشتر پیش می رفتند. این به آن معنی نیست که فرهنگ نیست. طی 10 سال گذشته فضای تحریریه ها دائم عوض می شد وماشاهد آن هستیم که در برخی تحریریه ها این زنان روزنامه نگار بودند که چارچوب برای حضورشان تعیین می کردند. می بینیم که در روزنامه سیاسی اقتصادی "سرمایه" صفحه زنان راه اندازی می شود. در همین تحریریه ها زنانی را با قلم های توانمند داریم، زنانی که جلوی کارشان گرفته شده است وقربانی شده اند (قربانی را به معنی قربانی قضایی می گویم). می دانید که مسئله طلاق، یکی از تابوهای جامعه ما بود وروزنامه نگاران زن در شهرستان هایی مثل "ایلام" و"لرستان" تابو شکنی کردند ودر مورد خودسوزی زنان بسیار نوشتند ودر برخی موارد توانستند به برخی از مسئولان محلی، نقش خود را نشان بدهند. در این گزارش های تاثیر گذار اجتماعی به ندرت گزارشگران مرد را می بینیم و بیشترین کارهای تحقیقاتی ومیدانی در حوزه های اجتماعی را زنان عهده دار بودند.

ار.اف.ای.: با توجه به اتفاقات اخیرخاورمیانه آیامصر، تونس ولیبی هم با این میزان سرکوب مطبوعات ودستگیری زنان روزنامه نگارمواجه بودند؟

رضا معینی: "مصر" همیشه در مجموع یک جامعه منسجم داشته وزیر فشارهای دیکتاتوری بوده اما عملا با ایران قابل مقایسه نیست. نقش خبرنگاران خارجی زن در اینجا پررنگ است ویک آسیب اجتماعی جدی هم داریم که یکی از خبرنگاران زن مورد تجاوز قرار گرفت. ما ازدو جامعه کاملا متفاوت حرف می زنیم وقابل مقایسه نیستند. وحتی تعداد حضور روزنامه نگاران زن وحضورشان هم قابل مقایسه نیست. در جنبش آزادی خواه مردم ایران، می توان همین حالا حداقل 20 روزنامه نگار زن را اسم برد که نقش پررنگی داشته اند (البته منظورم الزاما جنبش سبز نیست).

ار.اف.ای.: چشم انداز این سرکوب راچطور می بینید؟

رضا معینی: فشارروی زنان بیشتر است. حتی در مواردی مانند زیدآبادی که نمونه برجسته روزنامه نگاری کشور است بازهم فشار روی همسر او خانم محمدی که خودش هم روزنامه نگاراست مضاعف می باشد، یا این که شاهد دستگیری فرزانه روستایی هستیم که به واقع یکی از زنان فرزانه درعرصه روزنامه نگاری بین المللی است ودرکمترروزنامه ای ما شاهد حضور دبیرسرویس بین الملل زن با این توانایی ها هستیم.

اما باید بگویم که به رغم همه سرکوب ها می بینیم که زنان روزنامه نگارهمچنان فعال هستند وکارمی کنند. حتی آن تعداد هم که مجبور به ترک کشور شدند نسبت به مردان روزنامه نگار تبعیدی زودتر به دنیای کاری خود بازگشتند وبا جامعه جدید، ارتباط برقرار کردند. اما اگر شرایط به این گونه پیش برود برای روزنامه نگاران دولتی وحکومتی هم چشم انداز روشنی نمی توان دید. تفاوت ایران با دیگر کشورها این است که باز تولید می شود، اساسا بحث ام سیاسی نیست از نیازهای مشخص یک جامعه صحبت می کنم روزنامه نگاران یا باید دروغ بنویسند یا آنچه در جامعه اتفاق می افتد، را بنویسند وبا روند موجود، مجبورند، پای بندی های شان به حقیقت رازیر پا بگذارند. به طورکلی سرکوب مطبوعات مارا به عقب برده است.

اصلی ترین قربانیان این دور تسلسل سرکوب (که همواره وجود داشته است) روزنامه نگاران هستند وبه تبع آن زنان روزنامه نگار.