الفبای پیشگیری از ایدز:در هند و ایران چه می‌گذرد /محبوبه حسین زاده و گلناز ملک

دختری نوجوان و بی‌نهایت لاغر و نحیف با بلوزی ساده و کثیف و دامنی کوتاه در آستانه در ایستاده بود. از همان جایی که دختر ایستاده بود، راه پله‌های کهنه و زهوار در رفته مشخص بودند. دخترک پوستی تیره داشت، رژ لبی قرمز زده بود و دور چشمهایش را خظ چشم مشکی کشیده‌بود. از همان بیرون هم می‌توانستیم ببینیم که راه پله‌ها به دو اتاقک در آستانه ریزش ختم می‌شوند. اتاقک‌هایی کوچک که پنجره‌های چوبی سراسری داشتند و زنانی که در درگاه پنجره‌های طبقه بالا ایستاده بودند.

تقریبا بیشتر خانه‌های خیابان لاکشمی چنین وضعیتی دارند . بخشی از شهر در محله‌ای به قدمت خود شهر و راسته‌ای که روسپی‌خانه‌های شهر در آن قرار گرفته است. دختران و زنان جوانی که به دلیل فقر به این خانه‌ها فروخته شده‌اند و یا این که به هر دلیل دیگری از جمله ازدواج‌های اجباری و یا رویای یافتن شغل و زندگی بهتر، از خانه‌های خود فرار کرده و در همان روزهای اول از طریق دلال‌ها، جذب این خانه‌ها شده‌اند. هرچند وزارت سلامت و رفاه خانوادگی هند تلاش‌هایی برای توانمندسازی این زنان و برگرداندن آنها به زندگی عادی انجام داده ‌است، اما تفاوت بین آمارهای دولتی و سازمان‌های غیردولتی حتی در تعداد زنانی که از راه تن‌فروشی امرار معاش می‌کنند، گویای ناچیز بودن این اقدامات دولت است.

طبق آماری که گروه‌ها و سازمان‌های غیردولتی فعال در زمینه پیشگیری از ایدز اعلام می‌کنند در کشور هند، 10میلیون کارگر جنسی زن (افرادی که از راه تن‌فروشی امرار معاش می‌کنند) و 75میلیون مشتری و خریدار رابطه جنسی وجود دارد. این در حالی است که در گزارش سالانه دپارتمان کنترل ایدز وزارت سلامت هند(سال 2010) تعداد کارگران جنسی در هند یک میلیون و 263هزار نفر اعلام شده است که از همین تعداد هم فقط 688هزار و 751 نفر آنان ثبت شده‌اند. هرچند برای همین تعداد ثبت شدگان هم الزامی وجود ندارد که گواهی سلامت در مورد انتقال بیماری‌های جنسی داشته باشند؛ امری که باعث نگرانی کارشناسان از اپیدمی ایدز در این کشور شده‌است.

در این گزارش که تعداد کارگران جنسی ثبت شده در ایالت‌های مختلف هند به تفکیک تعداد مشخص شده، ذکر شده است که هند از لحاظ تعداد مبتلایان به اچ.آی.وی/ ایدز در رتبه سوم جهان قرار دارد که تعداد 970هزار نفر ار مبتلایان به ایدز در این کشور زن و 90هزار نفر کودک هستند.

تعداد کارگران جنسی در این گزارش وقتی دارای اهمیت است که بدانیم 1 /87 درصد موارد انتقال ایدز در هند از طریق رابطه جنسی بین زن و مرد است و کارگران جنسی که طبق آمار دولتی نیم درصد از جمعیت زنان هند را شامل می‌شوند، 7درصد مبتلایان به ایدز در هند را تشکیل می‌دهند. از سوی دیگر هشت نفر از هر ده زن مبتلا به اچ آی مثبت در هند، از طریق شوهرشان به این ویروس مبتلا شده‌اند.

در گزارش سالانه دپارتمان کنترل ایدز وزارت سلامت هند، ذکر شده‌است که بعد از انتقال از طریق رابطه جنسی زن و مرد، 4/5درصد انتقال ایدز در هند از طریق مادر به فرزند است، 6/1 درصد از طریق اعتیاد تزریقی و 5/1 درصد از طریق مردانی که با دیگر مردان رابطه جنسی دارند و 1درصد هم از طریق انتقال از طریق فرآورده‌های خونی. در همین گزارش آمده‌است که در هند 350 هزار نفر از مردان، دارای رابطه جنسی با مردان و 190هزار نفر هم معتاد تزریقی وجود دارد.

جلسات آموزش هفتگی پروژه مشترکی که چند سازمان غیردولتی زنان با مشارکت یکدیگر در حال اجرای آن هستند، مکان مناسبی است برای کسب اطلاعات بیشتر درباره الگوی انتقال ایدز در هند و این که چرا در جامعه‌ای تا این حد سنتی و از لحاظ اخلاقی و روابط خانوادگی محافظه‌کار، آمار انتقال ایدز از طریق رابطه جنسی از شوهران به زنان و همچنین تعداد مشتریان خدمات جنسی بالاست؟ در یکی از این جلسات که با محوریت موضوع تن‌فروشی و قانونی بودن یا نبودن آن در هند برگزار شد (تن‌فروشی در هند قانونی ولی مهیاکردن شرایط تن‌فروشی از قبیل ایجاد روسپی خانه، قوادی و ...غیرقانونی است. با این وجود روسپی‌خانه‌ها با اطلاع پلیس محلی مشغول فعالیت هستند) از طریق یکی از پسران هندی شرکت کننده در جلسه متوجه می‌شویم که هرچند در هند داشتن رابطه جنسی برای دختران و پسران تا پیش از ازدواج امری ناپسند محسوب می شود، اما سنتی نانوشته در هند رایج است که هرگاه پسری در آستانه ازدواج قرار می گیرد، خانواده وی یک روسپی را برایش خریداری می کنند تا به اصطلاح از این طریق، پسرشان اطلاعات جنسی لازم را به صورت عملی فرابگیرد.

اما در ایران چه خبر است؟

هرچند هند رتبه سوم جهان را از لحاظ مبتلایان به اچ.آی.وی/ ایدز داراست اما وقتی آمار مبتلایان را با توجه به جمعیت یک میلیارد و صد و پنجاه میلیونی آن را با جمعیت مبتلایان در ایران مقایسه کنیم، به واقعیت تلخی می رسیم. طبق اظهارات رسمی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هم اکنون 21هزار و 800نفر مبتلا به اچ.آی.وی/ایدز در ایران تحت درمان قرار دارند و تخمین زده می شود که 83هزار نفر مبتلا به این بیماری در کشور وجود داشته باشد. مرضیه وحید دستجردی همچنین گفته‌است که از جمعیت 15 تا 24 ساله‌های كشور فقط 16.5 درصد آنها درباره بیماری‌ ایدز و انتقال آن اطلاع دارند كه این نشان می‌دهد كه بیش از 80درصد جمعیت در معرض خطر بیماری ایدز در این باره اطلاعی ندارند. وی همچنین تاکید کرده‌است تا سال87 تعداد مبتلایان به اچ‌.آی.وی/ایدز از طریق جنسی 8.3 درصد كل مبتلایان بوده اما در سال 87 این میزان 13.3 درصد شده‌است. لذا با یك آتشفشان ایدز از طریق روابط جنسی روبه‌رو هستیم به طوری كه اگر این روند ادامه یابد ظرف 5 سال آینده شیوع ایدز از طریق جنسی 5 برابر خواهد شد.

ایران امروز اما برخلاف هند، نه آن‌چنان سنتی است که جوانان داشتن رابطه جنسی را تا زمان ازدواج به تاخیر بیندازند و نه آن‌قدر مدرن است که جوانان از طریق خانواده، مدارس و رسانه‌ها و دیگر نهادهای آموزشی، اطلاعات صحیح در مورد رابطه سالم و بی خطر جنسی و راه‌های پیشگیری از اچ.آی.وی/ایدر و دیگر بیماری‌های مقاربتی را کسب کنند.

فعالیت در یکی از سازمان های غیردولتی هند که بر آموزش راه‌های پیشگیری از اچ.آی.وی/ ایدز به جوانان متمرکز شده است و بررسی نظرات جوانان هندی درباره رابطه جنسی و راه‌های انتقال این بیماری و یا پیشگیری از آن و از سوی دیگر اظهارات و آمارهای ارائه شده ار سوی مقامات رسمی، ما را برآن داشت تا در یک نظرسنجی اینترنتی، از سطح آگاهی های افراد و همچنین پایبندی آن‌ها به الفبای جهانی پیشگیری از ایدز آگاه شویم. الفبای جهانی ایدر که از سه حروف اصلی تشکیل شده است به این مفهوم است:

Abstinence: پرهيز يا به تاخير انداختن رابطه جنسي

Being Faithful: پايبندي به يك شريك جنسي

Condom Useاستفاده از كاندوم

از بین پاسخ دهندگان، 106نفر زن و 137نفر مرد هستند. 25درصد زنان در فاصله سنی 18تا25سال، 72درصد در فاصله سنی 25تا40سال و 2درصد در فاصله سنی 40تا55 سال هستند و 1درصد هم سن خود را اعلام نکرده اند. 31درصد مردان در فاصله سنی 18تا25سال، 64درصد در فاصله سنی 25تا40سال، 4درصد در فاصله سنی 40تا55سال و یک درصد هم پاسخ نداده‌اند. باید درنظر گرفت افرادی که به این سوالات پاسخ داده اند، شامل افرادی می‌شوند که به اینترنت و شبکه های اجتماعی مجازی از جمله فیس بوک دسترسی دارند.

همواره در برنامه‌های پیشگیری از اچ.آی.وی/ ایدز این مساله مطرح می شود که هیچ فردی از ابتلا به این ویروس مصورن نیست هرچند افرادی بیشتر از بقیه در معرض ابتلا به این ویروس قرار دارند. 60درصد زنان و 68درصد مردان پاسخگوی این پرسشنامه، اعتقاد دارند که احتمال ابتلای آنها به ویروس اچ.آی.وی از دیگر افراد جامعه کمتر است. این در حالی است که با وجود دارا بودن این اعتقاد، تنها 38درصد زنان و 24درصد مردان برای اطمینان از عدم ابتلا به ویروس اچ.آی.وی آزمایش خون داده‌اند. از سوی دیگر فقط 40درصد زنان و 46درصد مردان تعریف درست رابطه جنسی پرخطر( رابطه جنسی بدون استفاده از کاندوم) را می دانستند. 27درصد پاسخ دهندگان، رابطه جنسی پرخطر را رابطه جنسی با کارگران جنسی؛ 13درصد رابطه جنسی با معتادان تزریقی و 4درصد رابطه بین همجنسگرایان می‌دانستند.

هرچند در ابتدای ایجاد ابتکار الفبای جهانی ایدز، این بحث مطرح بوده که تا حد امکان اولین تجربه رابطه جنسی به تاخیر بیفتد، اما با تغییرات جوامع و ساختار روابط افراد اکنون تاکید می شود که افراد در صورت در دسترس نبودن کاندوم، از داشتن رابطه پرهیز کنند. از بین پاسخ دهندگان، فقط برای 40درصد زنان و 36درصد مردان نبود کاندوم مانعی برای برقراری رابطه جنسی بوده‌است. این مساله وقتی جنبه حادتری به خود می گیرد که از بین پاسخ دهندگان 22 درصد زنان و 39درصد مردان دارای تجربه رابطه جنسی گذری(one night stand) بوده‌اند که 10درصد این زنان هرگز از کاندوم استفاده نمی‌کنند و یا به ندرت استفاده می‌کنند. این رقم در مردان به 6درصد می‌رسد.

از سوی دیگر در حالی که پایبندی به یک شریک جنسی رکن دوم الفبای جهانی پیشگیری از ایدز است، اما 28درصد زنان و 26درصد مردان رابطه جنسی موازی( رابطه همزمان با بیشتر از یک نفر) را تجربه کرده‌اند که از این تعداد 11 درصد زنان و 7درصد مردان به ندرت از کاندوم استفاده کرده و یا هرگز استفاده نمی‌کنند.

و اما از آنجا که در جامعه همچنان سنتی ایران، حفظ بکارت دختران تا قبل از ازدواج دارای اهمیتی ویژه است، بسیاری از دختران به رابطه جنسی از طریق مقعدی تن می‌دهند بدون اطلاع از این مساله که احتمال ابتلا به ویروس اچ.آی.وی در یک‌بار رابطه جنسی مقعدی با مرد آلوده به این ویروس به 0.8 درصد می رسد در حالی که احتمال ابتلا از طریق یک‌بار رابطه جنسی واژنی با مرد آلوده به ویروس به 0.15 تا0.5 درصد می‌رسد. از بین زنان پاسخ دهنده، تنها 28درصد آنان همیشه در هنگام برقراری رابطه جنسی مقعدی از کاندوم استفاده می کنند و 42درصد آنان به ندرت از کاندوم استفاده کرده و یا اصلا از کاندوم استفاده نمی کنند. 17درصد پاسخ دهندگان هم به این سوال جوابی نداده‌اند.

*********

در کشوری مثل هند، آمار بالای مبتلایان به اچ.آ.وی/ایدز از طریق رابطه جنسی، مسئولان را بر آن داشته تا با ارائه اطلاعات صحیح و صریح و نصب بیلبوردهای آموزشی و تبلیغات گسترده برای استفاده از کاندوم و اطلاع رسانی صحیح از طریق روزنامه‌ها و شبکه‌های تلویزیونی و دادن آزادی عمل به گروه‌های فعال غیردولتی، گامی در جهت پیشگیری از اپیدمی شدن اچ.آی.وی بردارند. اما در ایران همچنان تابوهای جنسی مانع ارائه اطلاعات صحیح به افراد در معرض خطر به خصوص نوجوانان و جوانان می‌شود و از سوی دیگر انگ و تابو بودن ابتلا به اچ.آی.وی/ایدز باعث شده که حتی در آمارهای رسمی هم تعداد واقعی مبتلایان به این ویروس و به خصوص مبتلایان از طریق رابطه جنسی در پرده ابهام باقی بماند همان گونه که رئيس مركز تحقيقات ايدز ايران مي‌گويد: فقط 17درصد از مبتلايان به ويروس ايدز در كشور شناسايي شده‌اند.

کانون زنان ایرانی