در دادگاه های خانواده خبرگزاری فارس چه می گذرد/محبوبه حسین زاده

کافی است نه به عنوان یک خبرنگار و یا فعال حوزه زنان، فقط از سر کنجکاوی گذرتان به دادگاه های خانواده بیفتد. زنانی که پرونده به دست، تنها یا همراه با کودکی یا در حال کلنجار و بحث و داد و فریاد با مرد همراهش، از راهروها و پله های دادگاه خانواده می گذرند. گاهی کتک خورده و در حالی که هنوز آثاری از ضرب و شتم بر چهره دارند، تحقیر شده، درمانده و خسته، آنقدر این مسیر را می روند و می آیند تا شاید حتی با همین قانون تبعیض آمیزی که حامی زنان نیست، فرجی حاصل شود و گره ای از کار فروبسته شان باز شود. قرار نیست یکطرفه به قاضی برویم، مسلما مردانی هم برای اقامه دعوی علیه همسرشان به دادگاه آمده اند.

خبرنگارانی هم که برای تهیه خبر و گزارش راهی دادگاه خانواده می شود، با توجه به رویکردی که به مسائل زنان دارند، تلاش می کنند تا از این موارد بنویسند و از آنجا که روزنامه و خبرگزاری مستقل در ایران رویایی است دور، مسلمن سیاست ها و رویکرد رسانه ای که در آن قلم می زنند، تاثیر خیلی زیادی در نوع موارد انتخاب شده برای تهیه خبر دارد.

اما در این میان رویکرد و رویه واحدی که توسط برخی از خبرگزاری ها در درج اخبار مربوط به دادگاه های خانواده در پیش گرفته شده، آنقدر اغراق آمیز است که گاهی حتی باور این اخبار را سخت می کند؛ اخباری مسلما گزینش شده که محتوای آن بازتاکیدی است بر همان کلیشه های قدیمی و سنتی زن خوب و زن بد. خبرگزاری فارس این روزها در تهیه اخبار گزینش شده مربوط به دادگاه های خانواده تلاش دارد تا این ایده سنتی و تبعیض آمیز را به خوانندگان غالب کند که برازنده ترین نقش برای زنان، همان نقش مادری و همسری است، اما وقتی زنان بخواهند البته در کنار ایفای این نقش ها، درس بخوانند و کار کنند پس باید طلاق داده شوند! این روزها حجم زیادی از اخبار بخش حوادث این خبرگزاری به نوعی مربوط به مهریه می شود؛ یکی از معدود حقوق زنان(که البته همواره انتقادهایی به آن وارد است) که در بیشتر موارد زنان آن را به اجرا می گذارند تا بتوانند با تحت فشار گذاشتن شوهرشان و البته در نهایت با بخشش مهریه شان، به دیگر حقوقی که به آن دسترسی ندارند مثل حضانت فرزندان، طلاق و ...برسند. اما این که چرا خبرنگار خبرگزاری فارس از بین همه پرونده های مربوط به ازدواج دوم، همسرآزاری، ضرب و شتم همسر، بدرفتاری و تجاوزهای جنسی از سوی شوهر علیه زن، پرونده های مربوط به حضانت فرزندان و ....فقط به چند موضوع گزینشی و از جمله به موضوع زنانی می پردازد که فقط برای دریافت مهریه به دادگاه آمده اند، خود جای سوال دارد. زنانی که شاید به هزار و یک دلیل مشکلی که توانایی و یا قصد مطرح کردن آن را ندارند به اجراگذاشتن مهریه شان متوسل شده اند، اما حالا که برای درخواست مهریه آمده اند، دیگر به درد زندگی نمی خورند و باید طلاق را هم بپذیرند. و البته در ادامه همان الگوسازی از زن خوب، هستند زنانی که آمده اند تا مهریه شان را ببخشند تا شوهرشان زن دوم بگیرد، تا شوهرشان لطف کرده و اعتیادش را ترک کند.

خبرگزاری فارس البته در بقیه اخباری هم که دیگر مربوط به مهریه نیست، باز هم منافع مردان را در نظر می گیرد. با استناد به اخبار این خبرگزاری، وقتی مردی معتاد شده و به راحتی این مساله را در محضر دادگاه هم مطرح می کند، زن خوب خبر به کمک مرد می آید و با بخشش مهریه و دیگر حق و حقوقش، مرد را تشویق به ترک اعتیاد می کند. اما وای به روزی که زن بد خبر مرتکب خطایی می شود، وقتی زن معتاد می شود، زن ولخرج می شود! وقتی زن زیبا نیست! و حتی وقتی زن بیمار شده و فقط یکماه از زندگیش مانده، پس طلاق داده می شود! زن معتاد، زنی است که از الگوهای خبرگزاری فارس در مورد همسر و مادر نمونه تخطی کرده و دیگر آبرویی برای شوهرش باقی نگذاشته، پس حتی اگر دو ویلای ارثیه اش را هم به شوهرش ببخشد، مرد برای کمک به ترک اعتیادش در کنارش نمی ماند.

اما این مساله فقط مربوط به خبرگزاری فارس و دیگر خبرگزاری های شبه دولتی نمی شود، بلکه تغییر گفتمان حاکم نسبت به مساله زنان و تلاش هرچه بیشتر برای خانه نشین کردن آنان و اصرار و تاکید بر نقش های مادری و همسری باعث شده تا علاوه بر ارائه لایحه ها و قانون های مختلف در راستای خانه نشین کردن زنان، شاهد اظهاراتی عجیب همانند دادن یک میلیون تومان به ازای بدنیا آوردن هر نوزاد و انتقاد به برنامه های کنترل جمعیت و توصیه به زنان ایرانی برای داشتن فرزندان متعدد باشیم؛ البته در این میان برخی به اصطلاح اساتید بی ادبی و توهین نسبت به زنان را هم چاشنی اظهارات عجیبش کرده و در بیان انتقاداتش نسبت به زنانی که به هر دلیلی، تمایلی به داشتن فرزند و یا فرزندان متعدد ندارند، می گوید: «مرده شور هیکلتان را ببرد، » و شرم آورتر این که این اظهارات از رسانه ملی پخش می شود؛ رسانه ای که بیان مشکلات حقوقی، اجتماعی و اقتصادی زنان ایران جایی در آن ندارد.

تغییر گفتمان حاکم در مورد زنان، باعث تغییر رویکرد مقامات قضائی هم شده است که به خوبی با مقایسه این دو اظهار نظر یک مقام قضائی مشخص می شود. جواد صادقي سرپرست مجتمع قضايي دادگاه خانواده ۲ ، در سال 86 به خبرنگار ایران گفته بود:« علت بسياري از مراجعات زنان به دادگاه هاي خانواده، ازدواج مجدد مردان است و از آنجا كه زنان به لحاظ داشتن روحيه حساس، توان تحمل «هوو» را ندارند به اين علت پس از اين كه اطلاع مي يابند همسرشان اقدام به ازدواج ديگري كرده است به شدت عصبي شده و به دادگاه مراجعه كرده و درخواست طلاق مي كنند، كه پرونده هاي قابل توجهي در اين زمينه در دادگاه خانواده مطرح است.»

اما حالا همین مقام مسئول در سال 88 و بدون اشاره به این که بیشترین حجم پرونده های این مجتمع مربوط به چه مواردی است، حدود 30 تا 40 درصد پرونده هاي اين مجتمع را مربوط به مطالبه نفقه و مهريه می داند و می گوید:« در حدود 3 سالی که به عنوان سرپرست اين مجتمع فعاليت مي کنم، بدترين پرونده اي که با آن رو به رو بوده ام، در مورد مردی بوده که بعد از طلاق از زن اول خود با زن ديگري ازدواج مي کند و بعد از اين ازدواج، زن اول پيشمان شده و خواستار بازگشت به زندگي با اين مرد مي شود. اما مرد به زن دوم خود علاقه مند است و راضي به جدايي نيست و زن اول با به اجرا گذاشتن يک چک با مبلغ بالا از مرد، او را به زندان مي اندازد و تنها راه رضايت را طلاق بدون بازگشت زن دوم بيان مي کند.»

وقتی که سرپرست مجتمع قضائی دادگاه خانواده 2، با سه سال حضور در این دادگاه از بین تمام پرونده های عجیب و دردناک خشونت علیه زنان و کودکانشان، فقط متلاشی شدن کانون گرم خانوادگی این مرد به دلیل پشمان شدن همسر اول از طلاقش را بدترین پرونده دوران کاری خود در این مجتمع می داند، دیگر چه انتظاری می توان از خبرگزاری های شبه دولتی(در اینجا مخاطب ما خبرگزاری فارس است) داشت که تلاش دارند تا گوی رقابت را در این زمینه از هم بربایند و زنان را با دلایل واهی به عنوان مقصران اصلی متلاشی شدن کانون های گرم خانوادگی! معرفی کنند.

و این سوال همچنان بی پاسخ می ماند که : چنددرصد این 30تا40درصد پرونده های مهریه و نفقه مربوط به نفقه می شود و 60درصد دیگر این شکایت ها در مورد چیست؟ آیا جز خشونت های جنسی و جسمی و بدرفتاری شوهران با زنان، اعتیاد شوهر، ازدواج مجدد، حضانت فرزندان و ...اگر رویکرد خبرگزاری های دولتی و شبه دولتی، رویکردی مرد محور نیست، پس چرا به ندرت گزارش و خبری در مورد این شکایت ها از دادگاه های خانواده چاپ می شود؟
اینجا بدون هیچ تحلیل محتوایی در مورد خبرهای دادگاه خانواده خبرگزاری فارس، اخبار تهیه شده از یکی از دادگاه های خانواده را در فاصله زمانی دوهفته، به صورت خلاصه بازخوانی می کنیم تا سیاست ها و نوع نگاه این خبرگزاری به زنان مشخص تر شود. در بازخوانی خبرها، ادبیات و کلمات بکارگرفته شده توسط خبرنگار خبرگزاری فارس استفاده شده است.

زنی، مهریه 100لپ تاپی خود را به اجرا گذاشت

زنی 30ساله که مهندس کامپیوتر است، به دادگاه شهید محلاتی می رود تا مهریه 100لپ تاپی خود را از شوهر معتادش طلب کند. او قصد جدایی از شوهرش را به رغم اینکه معتاد است ندارد. 10 سال او را تحمل كرده‌ و به زندگی با او ادامه می دهد. مرد 38 ساله در دادگاه ، زن را دشمن خود می داند چون زن به دادگاه آمده است. مرد در دادگاه می گوید که خرج مصرف موادش زیاد است و نمی تواند مهریه همسرش را بدهد ولی اگر همسرش مهريه‌اش را ببخشد، ترک اعتیاد می کند و نفقه اش را هم می دهد تا در کنارش زندگی کند!
زن اما مهريه‌اش را می خواهد، کاری به ترک اعتیاد شوهرش ندارد و این موضع هیچ اهمیتی هم برایش ندارد.

مي‌خواهم با مهريه‌ 2009 سكه‌اي سرمايه‌دار شوم

زن 25ساله به دادگاه آمده و مدعی شده که مهريه‌اش را كه 2009 سكه بهار آزادي است از شوهرش مي‌خواهد. زن نمی خواهد از شوهرش جدا شود بلکه فقط مهريه‌اش را مي‌خواهد تا يك سرمايه و حق شخصي داشته باشد. شوهرش با اينكه مي‌تواند به راحتي اين مبلغ را پرداخت كند ولي امتناع كرده و نمي‌خواهد بپردازد و زن می خواهد حتی با زور هم که شده این مهریه را بگیرد. مرد 28ساله در دادگاه می گوید که اگر اين مهريه را بپردازد ديگر نمی خواهد در كنار همسرش زندگی کند. چون معتقد است مهريه فقط بايد زمان جدايي داده شود و هر كسي كه مهريه خود را زودتر بگيرد ديگر به درد زندگي نمي‌خواهد!

زني براي تشويق همسرش به ترك اعتياد 413 سكه مهريه خود را بخشيد

زني 26ساله با تاكيد بر اين‌كه شوهرش بايد اعتيادش را ترك كند، حاضر می شود مهريه 413 سكه‌اي خود را براي تشويق همسرش به ترك اعتياد به او ببخشد تا در کنارش باشد و طلاق هم نمی خواهد. زن، همسرش را بسیار دوست می دارد و می خواهد مثل گذشته ها با هم خوب زندگی کنند. مرد هم در دادگاه می گوید که حاضر است به خاطر فداکاری همسرش هرکاری بکند و از اعتیاد دست بکشد اما با وجود این که ترک اعتیاد خیلی سخت است! ولی این کار را می کند و همسرش هم باید مهریه اش را ببخشد.

زني براي تقويت پايه‌هاي زندگي از ادامه تحصيل منصرف شد

مرد 28 ساله به دادگاه آمده و مدعی شده كه همسرش ادامه تحصيل را بر امور خانه ترجيح مي‌دهد. چون همسرش كمتر مسئوليتي درقبال امورخانه از خود نشان مي‌دهد و دائم حرف از جدايي و بي‌مهري مي‌زند مرد دیگر حاضر نیست در کنار او زندگی کند و زن باید این موضوع را قبول کند.
زن اما فقط مي‌خواهد ادامه تحصيل بدهد در حالی که مرد این موضوع را تفريح مي‌داند؛ زن می خواهد درس بخواند تا مادری خوب برای فرزندش باشد. مرد اما اعتقاد دارد که زندگی به این معنا نیست که همسرش فکر می کند، پس یا بایداو دست از این کارش بردارد یا از او جدا شود. زن هم از ادامه تحصیل منصرف می شود تا شوهرش بداند كه به فکر او و فرزندش است.

پيك موتوري به پرداخت مهريه 300 سكه‌اي محكوم شد

زني به دادگاه آمده تا مهريه 300 سكه‌اي خود را از شوهرش كه در پيك موتوري كار مي‌كند، درخواست کند. مرد اما یک پيك موتوري ساده است و اين پول‌هايي را كه همسرش می خواهد، ندارد. همسرش بسيار خودخواه است و فقط مي‌خواهد به اهداف خودش برسد.

زنم در مهماني‌هاي دوره‌اي معتاد شد

این بار اما زن معتاد شده آن هم در مهمانی های دوره ای و مرد آمده تا طلاقش بدهد. مرد حدود 6 سال است كه با همسر 28 ساله اش زندگی می کند و یک فرزند هم دارند اما زن اصلا به فکر فرزندشان نبوده که این کار را کرده. زن جواب آزمایش ها را قبول ندارد و حاضر به جدایی نیست. او عاقش زندگی و فرزندش است و ادعا می کند که شوهرش دروغ می گوید و علیه او توطئه کرده است.

زني مهريه 14 سكه‌اي را براي حضانت فرزندش بخشيد

شوهر بي‌رحم است و فرزند 5/3 ساله‌اش را كتك مي‌زند. زن حاضر است مهريه 14 سكه‌ايش را به شوهرم ببخشد تا او را طلاق دهد و حضانت فرزندش را بگیرد. مرد اما همسرش را طلاق نمی دهد و فقط زمانی که عصباني بوده، فرزندش را زده است و زن باید مشغله كاري او را درك كند و بفهمد كه از روي عصبانيت فرزندشان را می زند. زن نباید از شوهرش جدا شود و باید تا آخر عمر كنار شوهر باشد، مرد معتاد نیست و از سلامت روحی هم برخوردار است.

700سكه مي‌دهم تا زنم كار نكند

مرد 29 ساله مدعی می شود که همسرش در يك توليدي كار مي‌كند و او با اين قضيه مخالف است. مرد با کارکردن همسرش مخالف است، چون او باید به کارهای منزل برسد و سر کار نرود تا مرد از او جدا نشود!
اگر زن از این کار دست بکشد، مرد مهریه 700سکه ای زن را به او می دهد، زن در ابتدا می گوید که کار در تولبدی به روحیه اش بهتر جور درمی آید و اصلا وقتی که مرد به خواستگاری اش آمده، در مین شغل مشغول بوده. اما حالا اگر شوهرش، مهريه 700 سكه‌اي را به صورت نقد و يك جا بدهد دست از اين كار مي‌كشد.

100سكه طلا بهاي امضاي حكم طلاق شد

زني 28 مدعي می شود كه حاضر است مهريه 100 سكه‌ بهار آزادي، خود را در ازاي حضانت فرزندش ببخشد و از شوهرش جدا شود. شوهرش معتاد است و اصلا مسئولیت پذیر نیست. زن می خواهد هرچه زودتر از او جدا شود و به زندگیش سر و سامان بدهد. .
مرد 31 ساله اما ادعا می کند که بسیار خوشبخت هستند. اما اگر همسرش مي‌خواهد از او جدا زندگي كند، مرد این موضوع را می پذیرد و به خاطر او هرکاری می کند ولی زن باید مهریه اش را ببخشد! از طرفی مرد نمی تواند بدون فرزندش زندگی کند. بالاخره با بخشیدن مهریه از سوی زن، حکم طلاق صادر می شود و حضانت فرزند پنج ساله هم به مادرش سپرده می شود البته به دلیل عدم صلاحیت پدر.

2ويلا مي‌دهم تا شوهرم كنارم بماند

زن 25ساله مدعي شده حاضر است 2 ويلا را به شوهرش بدهد تا شوهرش او را براي ترك اعتياد همراهي كند. زن شوهرش را دوست دارد و می خواهد شوهرش کنارش بماند و مرد نباید در این موقعیت او را تنها بگذارد، اما مرد می خواهد او را طلاق بدهد. زن هرچیزی که شوهرش بخواهد به او می دهد حتی دو ویلایی که از پدرش ارث برده اما مرد نمی خواهد ، چون زن آبروی او را برده است و مرد حتی به خاطر عشقی که دارد نمی تواند با این موضوع و ترک اعتیادش کنار بیاید.

زني مهريه هزار سكه‌‌اي خود را بخشيد تا شوهرش زن بگيرد

زن 27ساله به دادگاه آمده تا هم مهریه هزار سکه ای و هم نفقه اش با ببخشد تا شوهرش زن بگیرد و دارای فرزند شود! زن مدعی می شود که بچه دار نمی شود و نفقه و مهريه هزار سكه‌اي‌ خود را مي‌بخشد تا شوهرش آرزو به دل نماند و داراي فرزند شده و پدر شود. زن هیچ درخواستی جز ازدواج مجدد شوهرش ندارد و شوهرش باید این موضوع را به خاطر او قبول کند و زن بگیرد. مرد 29 ساله هم در دادگاه است. می گوید که چنين پولي ندارد تا در قبال پرداخت مهريه زنش بدهد، پس حاضر است هرچیزی که همسرش بخواهد انجام دهد تا او مهریه اش را ببخشد! هم زن و هم مرد این موضوع را قبول می کنند و دادگاه تمام می شود.

زن ولخرج كار را به طلاق كشاند

مرد 30 ساله مدعي است که چون همسرش بسیار ولخرج است، می خواهد از او جدا شود و مهریه 300سکه ای همسرش را می دهد. زن دائم در حال خريد و مهماني دادن است و بسيار پول خرج مي‌كند. زن هم راضی است تا مهریه و نفقه اش را به صورت نقد بگیرد و از مرد جدا شود. مرد مهریه را می دهد و طلاق توافقی صادر می شود.

حالا كه زنم مهريه‌اش را مي‌خواهد طلاقش مي‌دهم

مرد در پاسخ به درخواست زن براي دريافت مهريه‌ در دادگاه مدعي می شود که او زن زيبایی نيست.زن، مهریه 300سکه ای خود را می خواهد و مرد می گوید که می خواهد طلاقش بدهد چون او زیبا نیست. حالا که زن مهریه اش را به اجرا گذاشته، مرد می خواهد از این فرصت استفاده کند و از او جدا شود، چون او حتی با درمان هم زیبا نشده و صورتش پر از لک است!
زن 26 ساله اما فقط مهریه اش را می خواهد و حاضر نيست به خاطر بهانه‌هاي دروغين شوهرش، زندگی اش را نابود کند. آنها 4سال است که با هم زندگی خوبی دارند اما زن مهریه اش را می خواهد تا بتواند به آرزوهایی که در دوران مجردی داشته، سامان بدهد.

زن جوان مهريه 14 سكه‌اي و حكم طلاق را با هم گرفت

زن 29ساله، با گرفتن مهريه 14 سكه‌اي خود از شوهر معتادش، باعث خشم او می شود و مرد درخواست طلاق می کند. مرد بسیار عصبی و معتاد است ولی وضع مالی خوبی دارد و می تواند به راحتی این پول را پرداخت کند. مرد هم حاضر است مهریه را بدهد ولی اگر این مهریه با بدهد، دیگر نمی خواهد با همسرش زندگی کند. مرد مدعی است که مهريه دادن برايش کاری ندارد ولي اين كار همسرش يعني اينكه او هم ديگر نمي‌خواهد كنار مرد باشد و هرچه زودتر باید از هم جدا شود. مرد محكوم به پرداخت مهريه 14 سكه‌اي زن می شود و حکم طلاق هم صادر می شود.

مردي براي جدايي بيماري را بهانه كرد

مرد 34 ساله به دادگاه می رود و مدعی می شود که چون همسرش تنها يك ماه زنده است، می خواهد از او جدا شود. پزشكان همسرش را جواب كرده‌اند و او يك ماه بيشتر زنده نيست. آنها حدود 7 سال است كه با هم زندگي مي‌كنند و 2 فرزند 4 و 3 ساله دارند. مرد می خواهد با جدایی خرج 2فرزندش را بدهد و بعد از فوت زن، سرپرستی آنها را بر عهده بگیرد.