برابری سبز یا سبز برابر/محمد شوراب

تغییر برای برابری - روایت این روزهای سرزمین من روایت پیچده ای است، داستانی سرشار از اتفاق های متضاد. روایتی كه تحلیل آنها نه تنها سخت است، بلكه گاهی غیرممكن می شود.

اكنون كه همه عناصر این فضای سبز دستمایه روایت است، من هم قلم بر كاغذ راندم تا روایت كنم داستان پسرانی راكه سبز سبزند و جان خود بر كف دست گذاشته و به خیابان ها می روند و دوشادوش دختران اعتراض می كنند. روایت پسرانی است كه سبز بودن به آن ها فرصت داد تا نگاهی دیگر به زنان این سرزمین داشته باشند. پسران سبز، چه از بالای شهر چه از پایین شهر، به این نتیجه رسیده اند كه زن با مرد برابر است، البته تنها در تظاهرات! چرا كه در خیابان ها دیدند و حس كردند كه زن ها در كنار مردها كتك می خورند، بازداشت می شوند و ...

اگر كمی با دقت بیشتر به پسران سبز بنگریم و زندگی روزانه آن ها را بررسی كنیم و عمق را كنار سطح بگذاریم، تضادهای بسیاری سر بر می آورد و باورهای مردسالارانه و فرهنگ مردمحور به جای برابری سبز در خیابان های پر هیاهوی كشور، خود را نمایان می سازد. این مردان جوان در خیابان ها به ظاهر خواهان حق برابر، هم دوش و هم بغض و هم فریاد خواهرانند؛ اما هنگامی كه درهای خانه ها چفت شد، نابرابری و دید فرودست به زن، تازه نمایان می شود.

پسران سبزِ بالا و پایین شهر، با وجود تفاوت های بسیار، اما در سبز بودن و داشتن باورهای عمیق مردسالارانه مشترك هستند. هر دو اعتقاد به تغییر دارند، اما ابتدا در سطح كلان. معتقدند طی پروسه تغییر زنان هم مانند دیگر اقشار جامعه به حق خود می رسند. هر دو گروه این پسران شاید در ظاهر مردسالاری را نفی كنند، اما در عمل به شدت مردِ مردند!

برای نمونه می توان رفتارهای دو گروه از این پسران بررسی كرد تا دریافت كه در زندگی شخصی خود چقدر اعتقادات برابری خواهانه دارند. نگارننده این سطور، ضمن نزدیك شدن به آن ها، نه به عنوان یك مدافع حقوق برابر، بلكه به عنوان یكی مانند خودشان، نظاره گر این گونه رفتار بوده است:

بالا شهر، وضع مالی توپ، سبز در حد پررنگ

جمعی از پسران بالا شهری با ماشین های بزرگ كه بوق های بزرگتری دارد و در مواقع لازم «جنبشِ بوق» را یاری می دهند، پای ثابت همه اعتراضات سبز هستند. در تعطیلات این دوستان گرد هم جمع می شوند در غیاب شریك زندگی خود (دوست دختر، همسر یا نامزدشان) به راحتی و بدون هیچ دغدغه خاطری -گویی كه حق طبیعی خویش را پیگری می كنند- قصد سپری كردن شب را با زن دیگری دارند. هنگامی كه یکی از آنها با سوال «چرا خیانت؟» روبرو می شودبا قیافه ای حق به جانب می گوید: «اولاً كه این كار اسمش خیانت نیست، خیانت یعنی با كسی غیر از اون كسی كه بی كسیت را پر می كنی، وارد ارتباط جدی بشی، ما كه كمتر دو ساعت با این خانم نیستیم!» وقتی از او می پرسی «طرف مقابل تو هم چنین حقی دارد؟» اخم هایش در هم می رود. خون به سمت سفیدی چشمانش هجوم می آورد و با لحنی خشن، ندا سر می دهد: «چرا نمی فهمی اون زنه! و زنان ضعفِ احساسات دارند و اگر زنان این كار را انجام دهند لطمات روحی جبران ناپذیری می خورند». تكرار ارزش هایی كه از كودكی در گوش ها خوانده شده و اكنون از زبان این پسران سبز به عنوان حق ابدی و ازلی بیرون می آید.

جالب ترین قسمت این روایت آن است كه اگر اندكی به گفتار پیشین آنها رجوع كنیم: زمانی كه با تنی زخم دیده از خیابان های شلوغ، چنان از شجاعت زنان و قدرت آنان صحبت می كردند كه بدون هیچ درنگی بیانیه كمپین یك ملیون امضا را امضا می كردند. و دوستان خود را با این دلیل به امضا كردن تشویق می كردند كه مگر نمی بینید زنان هم دوش و هم سنگر ما هستند، پس باید حقشان با ما برابر باشد!

پایین شهر، وضع مالی خراب، سبز در حد پررنگ تر از پررنگ

در فاصله نه چندان دور در همان شهر شلوغ، كمی که پایین تر برویم پسران سبز دیگری زندگی می كنند كه آگاهی عمیقی به مسائل سیاسی دارند و مرور حوادث كشور كار هر روزشان است. اما بیشتر نگران ناموس جنبش سبزند و شاید یكی از دلایل حضورشان در اعتراضات، حمایت و حفاظت از زنان و دخترانی باشد كه در معرض خطر ضرب و شتم هستند. البته با گذشت زمان با دیدن صحنه هایی كه زنان حتی شجاع تر و محكم تر از خودشان ظاهر شدند، كم کم به این نتیجه رسیدند كه زنان هم مانند مردان توانایی محافظت از خویشتن را دارند و چه بسا در مواقعی از ما مردان محافظت می كنند.

غیرت و تعصب نسبت به زنان یك اصل جدا نشدنی از روحیه این پسران است. ناموس پرستی ارزشی بسیار متعالی است و ایجاد محدودیت برای زنان یك از روش هایی است كه غیرت را به صورت پر رنگی نشان می دهد. البته این ناموس پرستی و غیرت مداری تا آنجا كاربرد دارد كه مردانگی را زیر سوال نبرد. وقتی یكی از پسران این جمع به خواهر یكی دیگر ابراز علاقه می كند و جواب منفی می شنود و اندكی بیش از حد اصرار می کند، آنجاست كه برادرِ باغیرت وارد ماجرا می شود. او باید غیرت خویش را نشان دهد و حساب رفیق خود را كف دستش بگذارد و این ارزش مردسالاری را به مرحله اجرا برساند. اما دیگر دوستانش كه از غیرت مندی چیزی كم ندارند، اگر چنین موردی برای خودشان رخ دهد، آن طرف را كه مقابل مزاحم ناموسشان شده است حالش را حساب جا می آورند، اما اینجا كه باید ارزش متعالی را در مورد یكی از رفقای خودشان اجرا كنند، كمی به فكر می كنند كه می شود برای ناموس پرستی هم استثنا قائل شد و بی خیال آن مورد شد.

نكته جالب روایت این گروه از پسران سبز این است كه در تجمع های جنبش سبز این را یاد گرفتند كه زنان ما توانایی محافظت از خویش را دارند، اما در خانه ها باز آن ها هستند که باید محافظ خواهر و مادر خویش باشند.

نتیجه گیری:

هدف از ذكر شرح حال این دو گروه پسران که از 20 تا 30 سن داشتند، این نیست كه كل مردان جنبش سبز را بررسی نماییم بلكه این است كه بدانیم جنبش سبز تا چه حد به برابری كمك كرده است و آیا گامی رو به جلو بوده است یا اینكه فضا بیش از پیش به نابرابری دامن زده است؟
نگاه فرودست به زن همچنان در آن ها پر رنگ است، زنان را ضعیف تر از خود فرض میكنند و همراهی آنها با زنان در تجمعات را نباید به حساب آگاهی جنسیتی ایشان گذاشت.

با بررسی این دوگروه می توان گفت این سلسله رویدادها در ظاهر برابری سبزی را برای زنان به ارمغان آورده است اما كمی اگر عمیق شویم، اینچنین نیست. برابریشان را همراه با روبان های سبز در پستوی خانه نهان كرده اند و در مواقع خاصی با آن به خیابان های شهر می آیند و این اتفاق به این خاطر رخ می دهد که بیش از آنكه به حق های برابر تاكید شود بر این تکیه می شود كه برابری جز اولویت ها نیست و این به برابری رسیدن با پیروزی جنبش سبز خود به خود اتفاق می افتد. اما نابرابری بین زن و مرد ریشه در فرهنگ دارد و خود به خود با هیچ حادثه اي برابری محقق نمی شود. مگر اینكه به طور مستمر از برابری سخن بگوییم و فعالیت كنیم. ما اگر خواهان برابری هستیم، نمی توانیم فقط به ذكر این نكته بسنده كنیم كه در آینده چاره اي براي برابري خواهيم انديشيد.

باید از هم اكنون شروع كنیم و صدای برابری خواهی را بلند كنیم و مانند گذشته همچنان مطالبات خود را فریاد کنیم، حال برابری سبز باشد یا سبزی برابر.