کمپینی طولانی برای حقوق بشر زنان در افریقا/ مترجم : نوشین کشاورزنیا

1- معاهده حقوق زنان افریقا در منشور افریقایی حقوق بشر چیست؟

در 11 جولای سال 2003معاهده افزوده شده بر منشور افریقایی در دومین اجلاس عادی سران اتحادیه افریقایی و در ماپوتوی موزامبیک تصویب شد. منشور افریقایی به اندازه کافی به مسایل حقوق بشر زنان نپرداخته بود بدین علت ضرورت افزودن یک سند دیگر احساس شد.

2- آیا این سند بر حقوق زنان افریقا دلالت می کند؟

این سند ضمن ارائه یک لایحه قانونی از حقوق به زنان افریقا که به حفظ حقوق آنها در متن جامعه می پردازد دولتها را هم وادار می کند که اقداماتی انجام دهند و منابعی را برای تضمین بهرمندی زنان افریقایی از این حقوق تخصیص دهند. این سند صریحاً و برای اولین بار در قانون بین المللی، حقوق مربوط به تولید مثل زنان را با تأیید حق دسترسی به سقط پزشکی در زمانی که حاملگی نتیجه تجاوز یا زنای با محارم است و یا وقتی که ادامه آن زندگی و سلامت مادر را به خطر می اندازد، ارائه کرد. بعلاوه دولتها را دعوت می کند که به معیوب سازی جنسی زنان و خشونت علیه آنان پایان دهند همچنین حق زنان بر دارایی و حقوق توارث آنها را به رسمیت بشناسند.

سند مذکور تبعیض مثبت را جهت ارتقای مشارکت برابر زنان در حوزه سیاسی و همچنین در مؤسسات قضایی و اجرای قانون تایید می کند. حقوق اقتصادی و سیاسی بی شماری نظیر حق تأمین غذا، آموزش و سلامت، دستمزد برابر برای کار برابر را ارائه می کند و خواهان محافظت زنان از استثمار جنسی مثل فحشا و قاچاق زنان و دختران است.

این معاهده شامل سندی است که به گروههای آسیب پذیر زنان نظیر زنان سالخورده، ناتوان مهاجر، فقیر بیوه و یا مادران و زنان باردار زندانی توجه می کند. سند مذکور یک گام به پیش نهاده و احزاب سیاسی را دعوت می کند که استانداردهای بالاتری از حقوق موجود را خواه درون ساختار محلی، ملی و یا بین المللی تضمین کنند و معیارهای حقوق را در حد مقررات معاهده حفظ کنند.

3- تا به امروز چه تعدادی از کشورهای اتحادیه افریقا معاهده را امضا کرده اند موانع تصویب کامل آن کدام است و چه کمپین هایی برای تشویق و تصویب وجود دارد؟

 حرکت تصویب معاهده بطور حیرت آوری رو به جلو بوده است. امروز ما 20 کشور امضا کننده داریم.(بنین، بورکینافاسو، کیپ ورد، کومور، جیبوتی، گامبیا، لیبی، لسوتوف مالی، مالاوی، موزامبیک، موریتانی، نامبیا، نیجریه، رواندا، افریقای جنوبی، سنگال، سیشل، توگو و زامبیا) و می دانیم که کشورهای لیبریا، تانزانیا و سوازیلند هم مراحل تصویب را می گذرانند.

در ژانویه سال2005 ائتلاف حقوق زنان افریقایی کارتهای درجه بندی شده ای را در جریان مجمع عادی اتحادیه افریقایی که در آبوجا برگزار شد ارائه کرد. کارت قرمز برای کشورهایی که معاهده را امضا نکرده اند، کارت زرد برای کشورهایی که آن را امضا کرده اند اما تصویب با بحران همراه بوده و کارت سبز هم برای کشورهایی که معاهده را با افتخار امضا کرده اند. در آن زمان ما تنها 7 کشور از این دست داشتیم. 26 کشور زرد و 20 کشور هم قرمز ارزیابی شدند. این کارتهای درجه بندی شده ابزار دفاعی مثبتی است و در سطح وسیعی تبلیغ شدند. در نتیجه امروز ما تنها 8 کشور داریم که در کمربند قرمز قرار دارند و 25 کشور در ناحیه زرد و 20 کشور هم در مقوله سبز جای دارند.
تصویب آرام معاهده به چند عامل بستگی دارد. در کشورهایی مثل بروندی، جمهوری دموکراتیک کنگو، سودان و سومالی که درگیر جنگ هستند ، ابتکار برقراری صلح اولویت حاکمیت ها ست. در کشورهایی نظیر اتیوپی، موزامبیک، تانزانیا و اوگاندا که برای انتخابات ملی آماده می شوند، مبارزات سیاسی در اولویت قرار دارد. موزامبیک بعد از انتخابات معاهده را سریعاً تصویب کرد.

در کشورهای دیگری نظیر مصر، الجزایر، تونس جمهوری دموکراتیک عربی صحرا و دیگر دولتهایی که ساکنین آن مسلمان هستند با برخی از پیشنهادات معاهده مسأله دارند و این علت تأخیر در تصویب هست. اخیراً مجلس نیجر بخاطر مسائل مذهبی تصویب معاهده را رد کرد. اما حکومتهای اسلامی دیگر یعنی جیبوتی،لیبی، موریتانی و کومور آن را بدون قید و شرط امضا کردند. بنابراین جای تعجب است که چرا دیگران اینگونه مقاومت می کنند و مانع این درخواست می شوند.

4- گروههای حقوق زنان برای قبول معاهده درگیر کمپینی طولانی مدت و منسجم شدند این کمپین دوباره برای اینکه 15 دولت تصویب کننده، معاهده را به مرحله اجرا درآورند تکرار می شود. کمپین نمونه برجسته ای از جنبش زنان است. اگر ممکن است درباره این کمپین و نحوه به نتیجه رسیدن آن توضیح دهید؟

 قبول معاهده بعد از کمپینی 8 ساله محقق شد.ابتدا بر این عقیده که باید معاهده ای داشته باشیم پافشاری شد سرانجام این نظر پذیرفته شد و در سال 1955 روسای دولتها در سی و یکمین مجمع عادی سازمان اتحادیه افریقا (AU) این راه حل را پذیرفتند. دومین مرحله، پیش نویس معاهده و گردهم آمدن برای حقوق پیش بینی شده در آن بود. سومین قدم کمپین درباره استحکام معاهده بود. زیرا سند ضعیف بود و با اسناد حقوق بشری که قبلاً دولتهای عضو اتحادیه آفریقا در سایر مؤسسات بین المللی تصویب کرده بودند برابر نبود. متقاعد کردن حکومتها برای اینکه دور هم جمع شوند و به این مسأله پایان دهند مرحله بعدی بود. همچنین کمپین برای پذیرفته شدن به دومین مجمع عادی اتحادیه افریقا در موپاتو معرفی شد. کمیسیون اتحادیه افریقا برای سومین مرتبه اکثریت لازم را برای برگزاری جلسات پذیرش و کمک به خاتمه سند را نداشتند بنابراین جلسه برای سومین بار به تعویق افتاد. مداخله ما بعنوان زنانی از سراسر افریقا برای تحقق این رویداد مهم بود. ما موفق شدیم که بیش از حد نصابی که برای جلسات لازم بود فراهم کنیم و متن پیشنهاد شده برای پذیرش اصلاح شود. یک سال بعد از قبول معاهده تعدادی از ما گرد هم آمدیم تا ببینیم که اتحادیه افریقا چه تعدادی از امضا ها را پذیرفته است. ما اعلام کردیم باخبریم که تنها کومور معاهده را تصویب کرده و بعدا مطلع شدیم که این امضا هم با قصور صورت گرفته است بدین صورت که کومور تعدادی معاهده مشروط داشت و تحت فشار کمیسیون اتحادیه افریقا این وضعیت را حل کرد بنابراین پارلمان این کشور تمامی بخشهایی را که شامل معاهده زنان بود امضا کرد.
ما واقعاً نگران شدیم زیرا ممکن بود معاهده مهم حقوق زنان 8 سال یا بیشتر طول بکشد تا وارد مرحله اجرا شود و به حال زنان مفید باشد، خصوصاً وقتی فهمیدیم که منشور حقوق بشر که منشأ این معاهده هست 5سال قبل معمول شده همچنین منشور افریقایی حقوق و رفاه کودک، که در سال 1990 پذیرفته شده بود بعد از 9 سال جاری شد. بنابراین ما خود را موظف کردیم که اقداماتی برای معاهده انجام دهیم و به امید دست یافتن به کامیابی های سریعتر ترغیب شدیم
پس دوباره شروع کردیم به مشاوره با دیگر همکارانی که در کمپین قبلی با ما بودند از جمله با مرکز دموکراسی و مطالعات حقوق بشر(ACDHRS) ائتلاف خشونت علیه زنان کنیا، آگاهی از حقوق زنان در نیجریه و ... همچنین تعداد بیشتری را که به حقوق زنان پایبند بودند بسیج کردیم. اکنون ما حدود 23 سازمان هستیم که در ائتلافی با نام اتحاد برای حقوق زنان افریقایی SOAWR)) فعالیت می کنیم.. ائتلاف مذکور برای تصویب و بومی کردن معاهده از طریق دولتهای عضو اتحادیه افریقا یک رشته اقدامات مبارزاتی را انجام داده و درگیر کارهای امدادی برای تعمیم و عمومیت بخشیدن معاهده شده است. تعدادی از استراتژیهایی که اعضای SOAWR برای تحقق این اهداف بکار برده اند به شرح زیر است.

1-ارائه مطالب حمایت کننده از طریق رسانه های گوناگون مثل موضوعات خاص «پامبازوکا»که خبرنامه ای آن لاین است و یا انتشار دفترچه ای با عنوان «هنوز نیرویی برای رهایی نیست» و نشریه های دیگر. اینها ابزارهای سودمندی بودند که به عمومی شدن معاهده کمک کردند.

2- بهره بردن از تلفنهای همراه بعنوان شیوه ای برای بسیج و ارائه فضا جهت مشارکت عمومی افریقایی ها در کمپین با چشم انداز ترغیب و برانگیختن رهبران افریقایی برای اینکه مطابق تعهداتشان رفتار کنند.

3-پوشش خبری مذاکرات از طریق مصاحبه های رادیو تلویزیونی و موضوعات مطبوعاتی بعنوان شیوه ای توافقی برای پاسخگویی حکومتها در حالیکه معاهده را هم عمومی می کند.

4-توزیع مستمر کارتهای دسته بندی شده قرمز زرد و سبز و تقویت جایگاه کشورها به نحوی که تعهداتشان را در مورد زنان اجرا کنند.

5-طرفداری و حمایت مستقیم و جالب توجه اعضای SOAWR از طریق گفتگو با اعضای حکومت ها درباره پیشرفت تصویب معاهده در سطح ملی و در جریان نشست مجمع اتحادیه افریقا و اطلاع از موانعی که جلوی پیشرفت را می گیرد.

6-استقرار و تثبیت توافق سودمند با کمیسیون اتحادیه افریقا از طریق مشاوره قانونی ، مدیریت جنسیتی و مذاکره در امور سیاسی و با موافقان خاص حقوق زنان افریقایی ،گفتگو در زمینه حقوق بشر با توانمند کردن ما برای درک اقدامات مشترک از طریق ادامه فشار بر اعضاء حکومتها همچنین ابقاء معاهده بعنوان یک موضوع پایدار در مجمع اتحادیه افریقا.

7-ارتباط مستقیم و منظم با رؤسای حکومت و استفاده از آن بعنوان روشی مناسب برای یادآوری دائمی تعهدات. ما از فرصتهایی مثل - ضرب الاجل برای اجرای بیانیه تشریفاتی برابری جنسیتی در افریقا (اقدام سیاسی رؤسای حکومتها و دولتها که در جولای 2004 تصویب شد)، روز سراسری زنان افریقا، بررسی مراحل پکن +10 که در آن به پیشرفت کشورها در زمینه تحقق تعهداتشان برای زنان نگاه می شد، پیمان نامه های هفته کمیسیون اتحادیه افریقا بعنوان دوره ای که حکومتهای عضو برای به تصویب رساندن معاهده های مشروط ترغیب می شوند- بهره بردیم .

8-سازمان دهی وقایع عمومی از طریق دسترسی به عامه وسیع تر افریقایی- ثابت شد که این امر ابزاری مفید برای تعمیم و عمومیت معاهده است.

چون اقدامات و انرژیهای جمعی. ما در تحقق این اهداف هماهنگ بود در نتیجه اهداف کمپین ما متمرکز و آشکار شدند. معاهده حقوق زنان اولین سند حقوق بشری بود که در کوتاهترین دوره زمانی جاری و معمول شد و در این زمینه سابقهAU/OAU را درهم شکست. این امر برای ما بسیار افتخارآمیز است اما وظیفه ما تا زمانی که ببینیم زنان واقعاً به دادگاهها می روند و حقوق شان را همانطور که در معاهده آمده درخواست می کنند و احزاب حکومتها تلاشهایی واقعی برای اجرای تعهداتشان تحت این معاهده انجام می دهند ناتمام است. بنابراین SOAWRموظف است که اقدامات حمایتی خود را ادامه دهد اخیراً به اتفاق اتحادیه افریقا کتابی را با عنوان «حضور زندگی در معاهده اتحادیه افریقا ؛ درباره حقوق زنان افریقا»ارائه کردیم و این هدف غائی است. معاهده سندی زنده است که بخوبی حقوق زنان را فراهم می کند. همه ما صرف نظر از مکان زندگی نقشی را در این رویداد ایفا کرده ایم.

منبع :سایت WLUML