کمپین یک میلیون امضا و شرایط جدید/ جمع بندی نظرات ارسال شده برای سایت تغییر برای برابری

تغییر برای برابری - فعالان کمپين يک ميليون امضا با گرايشات و تنوعات نظری و روشی در سه سال گذشته حول خواست لغو تمامی قوانين تبعيض آميز جنسيتی، مبارزات مدنی را جهت دستیابی به حقوق برابر شکل داده و به پيش برده اند و امروز هريک بر پايه اعتقاد خود در عرصه های متفاوت مبارزه جاری برای آزادی و حقوق دمکراتيک شهروندی حاضرند . اين نکته که زنان در عرصه اين مبارزه حضوری چشمگير دارند بر کسی پوشيده نيست. تصوير ندا که در حافظه تاريخی مردم ايران و جهان ثبت شده نشان از اهميت نقش زنان در مبارزه برای آزادی و عدالت اجتماعی دارد .

چندی پیش در راستای نقش برابری خواهی در پیوند با دفاع از آزادی های شهروندی و عدالت اجتماعی در مبارزات جاری و نیز نقش تحولات اخیر بر کمپین یک ملیون امضا سوالاتی در سایت تغییر برای برابری مطرح شد و برخی از روشنفکران داخلی و خارجی و نیز فعالان اجتماعی به این سوالات پاسخ گفتند. مجموعه حاضر گزارشی است از جمع بندی پاسخ های مطرح شده به این دو سوال که در سایت تغییر برای برابری منتشر شدند

نقش جنبش زنان در شکل گیری جنبش عمومی مردم ایران

در پی برگزاری انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری ایران در 23 خرداد ماه 1388 اعتراضات گسترده مردمی در قالب راهپیمایی های مسالمت آمیز در شهرها و کشورهای مختلف شکل گرفت. این راهپیمایی ها با خشونت از جانب دولت ایران مواجه شد و تعدادی نیز در جریان این مبارزات کشته، زخمی و یا دستگیر شدند . خواسته ی ابتدایی این اعتراضات بازپس گیری آراء انتخابات بود، اما رفته رفته خواسته های دیگری نیز توسط مبارزان مطرح گردید و جنبشی تحت عنوان "جنبش سبز" شکل گرفت.

در ماه های اخیر این جنبش نظر بسیاری از روشنفکران و کارشناسان مسایل سیاسی و اجتماعی را به خود جلب کرده است و در همین راستا برخی از کارشناسان به ریشه یابی این جنبش در بطن مبارزات اجتماعی سال های اخیر پرداخته اند .محمدرضا نیکفر ،تحلیلگر مسایل سیاسی، معتقد است :" زنان نشان داده‌اند که جهت چیست. آنان از مدتها پیش فضا را ساخته‌اند، پایه‌های جنبش را ریخته‌اند. رفع تبعیض، محتوای روشنی است که آنان در دورۀ کنونی به مفهوم‌های برابری و عدالت داده‌اند." زنان با مطالبه رفع تبعیض جنسیتی مسئله رفع تبعیض را در صدر مطالبات خود قرار دادند چیزی که هم اکنون نیز در صدر مطالبات مردم است. محبوبه عباسقلی زاده ،از فعالان حقوق زنان، معتقد است که عنصر خودآگاهی جنبشی و وفاداری به برابری در بطن جنبش سبز وام گرفته از جنبش زنان است ورهاوردهای کمپین یک میلیون امضا برای جنبش سبز را می توان تجربه مبارزه مدنی بدون خشونت ، سبک زیستن شبکه ای و صبر تحمل دانست. همچنین آصف بیات، استاد دانشگاه و تحلیلگر مسایل سیاسی ، موضوع این جنبش را شهروندی ، زندگی و آزادی می داند که در مرکز آن حقوق سیاسی اجتماعی و فردی قرار دارد و این همخوان با خواسته های زنان یعنی تحقق رویای برابری و زندگی است. ناهید توسلی هم تاکید می کند:" جنبش قانونی و مدنی زنان، در این سه سالی که «کمپین یک میلیون امضاء» مشغول جمع‌آوری امضاء مشغول بود، به‌طرز شگفت‌انگیزی در سطح مدیریت جامعه و در سطح آگاهی‌بخشی به شهروندان ایران فراگیر و اثرگذار شده است."

رابطه جنبش سبز با جنبش های مطالبه محور نظیر جنبش زنان

آنچه توسط این تحلیل گران بیان شد نشان می دهد برخی، ریشه جنبش عمومی مردم ایران را جنبش های اجتماعی می دانند که در سال های گذشته فعالانه در عرصه ی اجتماع حضور داشتند. آنچه اکنون مطرح می شود رابطه جنبش های مطالبه محور نظیر جنبش زنان با جنبش عمومی مردم است. در میان مقالات نوشته شده به سه رویکرد عمده اشره شده است:

  تعامل در عین حفظ استقلال

در این شکل از رابطه ، مطالبات خاص جنبش های اجتماعی دارای اهمیت است و حفظ آنها، مهم ترین استرانژی برای این جنبشها تلقی می شود. اما در عین حال ارتباط با جنبش عمومی مردم نیر دارای اهمیت است یعنی اینکه آنها سعی کنند مطالباتشان را در سطح جنبش عمومی نیز مطرح نمود. به همین منظور وجود این جنبش ها در میان جنبش مردم و بیان مطالباتشان در سطح عمومی بهترین شکل رابطه میان جنبش های مطالبه محو ر و جنبش عمومی تر است.
در همبن رابطه حفظ استراتژی کمپین ، یعنی جمع آوری امضا برای تغییر قوانین تبعیض آمیز، پیشنهاد شده است. کاوه مظفری ،از اعضای کمپین یک میلیون امضا، معقد است در سطح استراتزیک درخواست مطالبات قبلی (جمع آوری یک ملیون امضا) همچنان حایز اهمیت است و رها کردن خواست تغییر قوانین تبعیض آمیر و موضع گیری سیاسی می تواند اشتباه بزرگی در سطح استراتژیک باشد. هایده مغیثی هم در این باره می گوید:" كمپین یك ملیون امضاء نه تنها از نظر سمبلیك بلكه از نظر عملی نیز حائز اهمیت است٬ و از همین رو با بالا گرفتن جنبش اعتراضی شاید امكان جمع آوری امضاهای بیشتری را میسركند."

همچنین در رابطه با نحوه تعامل میان کمپین و جنبش سبز مردم ، تقی رحمانی ، فعال اجتماعی-سیاسی ، معقد است که نه باید در جنبش سبز حل شد و نه در مقابل آن ایستاد .بلکه در عین حفظ استقلال و بهره رساندن باید نقد معقولی نیز داشت. وی به تعامل بین جنبش های اجتماعی نیز معقد است. این باور هم وجود دارد که ضمن حفظ استقلال باید برای ارتقاء جنبش عمومی مردم هم تلاش کرد به طور مثال هایده مغیثی و آصف بیات می گویند که جنبشهای اجتماعی قادرند سطح مطالبات جنبش عمومی را افزایش داد.

- تفکیک نقش جنبش های اجتماعی و جنبش های سیاسی

در رابطه با تفکیک نقش جنبش های اجتماعی و جنبش های سیاسی می توان رویکرد های مختلفی اتخاذ نمود، از یک سو به جدا بودن نقش این دو جنبش با تاکید بر کارآمدی هر دو تکیه کرد و از طرف دیگر بر لزوم نزدیک شدن این جنبشها به یکدیگر ،در فضای کنونی، تاکید نمود. پرتو نوری اعلا از فعالان حقوق زنان معتقد است که جنبش های اجتماعی دارای نقش فرهنگ ساز هستند و باید فارغ از موضع گیری های سیاسی بر همین نقش تاکید کنند و به فرهنگ سازی در عرصه اجتماعی بپردازند. از طرف دیگر قدسی سرمست بر این اعتقاد دارد که جنبش زنان به عنوان یکی از جنبش های قوی اجتماعی باید این فوبیای سیاسی را کنار بگذارد و با تاکید بر فعالیت اجتماعی، از فعالیت های سیاسی پرهیز نکند. مثلن وی تاکید می کند که کمپین یک میلیون امضا به عنوان جزیی از جنبش زنان باید در اعلام موضع خود نسبت به دولت فعلی شفاف عمل کند و به این خواسته سیاسی مبنی بر عدم مشروعیت دولت از نظر جنبش مردم صحه گذارد.

  صرف نظر کردن از هویت های خاص و ادغام در جنبش عمومی

رویکرد دیگر، عدم تاکید بر هویت های خاص از پیش ساخته و یا عدم تاکید بر مطالبات پیشین جنبش های اجتماعی و پیوستن به جنبش عمومی مردم است. روزبه کریمی ، روزنامه نگار ، از جمله افرادی است که می گوید جنبش های اجتماعی باید از هویت های خود صرف نظر کنند و به مردم بپیوندند. او معقد است گر چه وسوسه هایی برای استفاده از فضای جدید به وجود آمده، وجود دارد و یا فاصله گرفتن از جنبش مردم می تواند حاشیه امنی برای فعالان اجتماعی ایجاد کند، اما تنها راه حفظ اصالت و استقلال پیوستن به جنبش " رای من کجاست" است.

راهکارهای پیش رو

آنچه در پاسخ به سوالات مطرح شده عنوان شده است بیش از آنکه به تاثیر وقایع اخیر بر کمپین یک میلیون امضا بپردازد دربردارنده راهکارهایی است که جنبش زنان و به ویژه کمپین می توانند با اجرایی کردن آن ها عملکرد خود را بهبود بخشد و نقش فعال تری در فضای فعلی بازی کنند. این راهکارها را می توان اینطور دسته بندی کرد:

  انتقال تجربه

کمپین یک ملیون امضا می تواند با پشتوانه سه سال فعالیت خود ، تجربه فعالیت در قالب کار شبکه ای و افقی خود را در ختیار جنبش عمومی مردم قرار دهد. محبوبه عباس قلی زاده در این رابطه معتقد است که کمپین با شکل دهی ادبیات مقاومت جدیدی بر مبنای تجربات امروزی، بیان ناکامی ها و کامروایی ها در ساختار افقی، جمع آوری تنوع های جنسیتی و مذهبی و برقراری توازن قدرت و عقلانی کردن آن ، می تواند به جنبش سبز در زمینه سازماندهی و رسیدن به اهدافش یاری رساند.

  خلق رسانه های جدید

کاوه مظفری معتقد است باید با خلق ابزار و رسانه های جدید ، راهی به جز کنش خیابانی برای گفتگو با مردم اتخاذ کرد و در کنار آن رسانه های جنبش را تقویت کرد . از جمله پیشنهادات او برای استفاده از رسانه های جدید استفاده از بلوتوث و پخش سی دی است. لازم به ذکر است که استفاده از اینگونه رسانه ها در روزهای پیش از انتخابات و نیز پس از آن نقش بسیار موثری در آگاه سازی جامعه و نیز ارتباط مردم با یکدیگر داشت .

  خلاقیت های فردی

استفاده از خلاقیت های فردی برای پیشبرد جنبش عمومی مردم یکی از ایده هایی است که با توجه به ساختار افقی کمپین یک میلیون امضا و مکانیزم تصمیم گیری در آن پیشنهاد شده است.خدیجه مقدم، از فعالان کمپین یک میلیون امضا، بر این باور است که به دلیل نوع ساختار کمپین نمی توان فرمولی برای تاثیر گذاری آن روی جنبش سبز ارائه داد و ابتکار های فردی همانطور که تا کنون راهگشا بودند بعد از این هم می توانند باشند ، ناهید نصرت، از فعالان حقوق زن، نیز ضمن تاکید بر حضور آگاهانه زنان معتقد است هر زنی هر طور که راحت است باید در جهت پیشبرد خواسته های زنان تلاش کند و مهم این است که بدانیم طرح مسایل زنان قدمی در راستای یافتن راه حل برای آن هاست.

  ترویج سکولاریسم

محمدرضا نیکفر، و پویا ، وبلاگ نویس و از فعالان کمپین یک میلیون امضا، از جمله کسانی هستند که معتقد اند تنها با نفی سکولار وضعیت موجود و با شهامت و شجاعت بیشتر در برخورد با برخی نگرش ها می توان به رفع تبعیض در فضای کنونی جامعه دست یافت .

- ائتلاف درون جنبشی و میان جنبشی

در سالهای اخیر اختلافات زیادی میان جنبش های اجتماعی و حتی میان فعالین جنبش زنان بوجود آمده است. اما گفته می شود در شرایط فعلی بهتر است برای تاثیر گذاری بیشتر بر شرایط، این اختلافات را کنار گداشت. محبوبه عباسقلی زاده و پویا ضمن تاکید بر این نکته، پیشنهاد ائتلاف و همگرایی داخلی فعالین جنبش زنان را هم مطرح می کنند.

- بیان مطالبات حداقلی

برخی با گوشزد کردن رادیکالیسم اجتماعی که ممکن است در این شرایط گریبان جامعه و فعالین اجتماعی را بگیرد عنوان می کنند که بیان مطالبات حداقلی بلند مدت و میان مدت می توان به سازوکارهای دموکراتیک و رهایی از رادیکالیسم در حال و آینده کمک کرد. ناصر فکوهی ، انسان شناس و استاد دانشگاه، تاکید میک ند:" من فکر می کنم وظیفه همه ما امروز در آن است که از راه حل هایی کارا و واقع گرا و در عین حال از راه حل هایی که بتوانند بیشترین حلقه های مردمی را بر سر مخرج مشترک های کلی گرد آورند، استفاده کنیم. تصور اینکه می توان در این شرایط یا هر شرایط دیگری به اجماعی کامل و یا حتی نیمه کامل رسید به نظر من یک توهم است. بنابراین من به مطالبات حداقلی در کوتاه و میان مدت اعتقاد دارم تا محیط بازتر و دموکراتیک تر بتواند امکان تعامل هر چه بیشتری میان کنشگران اجتماعی را ایجاد کند." او یکی از این راه حل ها را تلاش برای ایجاد فرصتهای شغلی برای زنان می دادن که به باور وی به خودی خود اشتغال زانا بسیاری را مشکلات را حل خواهد کرد.

  افزایش سطح مطالبات

این باور هم وجود دارد که در شرایط فعلی که حساسیت مردم بیشتر شده است گسترش خواسته ها در این شرلیط راهگشا خواهد بود. محمد رضا نیکفر راه برون رفت از این شرایط را بازسازی فمینیستی جامعه می داند یعنی بازسازی جامعه برای عادلانه کردن و در جهت حفظ محیط زیست. هایده مغیثی:" وقایع اخیر تنها فرصتی نمادین برای کمپین یک ملیون امضا نیست بلکه می تواند فرصتی عینی برای جمع آوری اضا در اختیار کمپین یک ملیون امضا قرار دهد." وی همچنین تاکید می کند که در این شرایط باید سطح مطالبات را بالا برد.

  توجه به زندگی روزمره زنان

فرشاد صدوقیان، فعال اجتماعی، می گوید:" همه شاهد بوديم كه تاكيد يك‌جانبه كمپين روي تغييرات قانوني از طريق امضاء و ارائه آن به مجلس كه به شدت به شرايط سياسي وابسته است، منجر به وابستگي مطلق كمپين و جنبش زنان به تغييرات در بالا و به تبع آن به سرنوشت انتخاباتي جناح اصلاح‌طلب شد." او بر این باور دارد که می توان با پرداختن به شیوه ی جدیدی که همان پرداختن به زندگی روزمره زنان، کار کردن در گروهها کوچک و بی سرو صدا است هم هزینه ی تحمیلی بر جنبش زنان را کاهش می دهیم و هم گام موثری در تغییر شرایط زنانی بر می داریم که با وجود هر تغییر سیاسی بزرگی باز مشکلات آنها همچنان باقی خواهد بود.