|
|
محقق داماد: از پیشوایان دینی منعی برای قضاوت زنان نرسیده است
دو شنبه30 آذر 1388
ایسنا: عضو هيات علمي دانشگاه شهيد بهشتي با بيان اينكه در فقه شيعه قبل از شيخ طوسي شرط ذكوريت در قضاوت مطرح نبود و شيخ مفيد هم اصلا نامي از اين شرط در بيان شرايط قضات نميبرد، گفت: تعبير شيخ مفيد اين است كه كسي كه منصب قضا را بر عهده ميگيرد بايد خردمند و داراي آگاهي كامل به كتاب خدا و ناسخ و منسوخ باشد و تصريح ميكند كه زني كه چنين شرايطي را داشته باشد هيچ معذوري وجود ندارد كه به قضاوت بپردازد.
آيتالله مصطفي محقق داماد در دومين روز از اجلاس حقوق زنان در فرآيند عدالت قضايي درباره قضاوت زنان از ديد فقه شيعه گفت: بايد ريشهيابي كرد كه موضوع شرط ذكوريت از كجا وارد فقه شده است چون قانون پيرو فقه است.
وي ادامه داد: شيخ طوسي در كتاب " النهايه" شرط ذكوريت را مطرح نكرده و براي اولين بار اين شرط را در دو كتاب آخرش مطرح كرده است و ميگويد كه براي زن تصدي سمت قضا به هيچ وجه مجاز نيست و پس از او عده زيادي از وي پيروي كردند.
اين استاد دانشگاه در ادامه گفت: واقعيت اين است كه مطالعهي تاريخ فقه و ادله و دلايل اين احتمال را كه فقهاي پس از شيخ طوسي كلا متاثر از شيخ باشند جدي ميكند چون شيخ طوسي شخصيتي است كه از نظر فقهاي شيعه رييس اپوزسيون شيعه است.
وي ادامه داد: شيعه در تاريخ يك اپوزسيون است و رييس آن شيخ طوسي است. شيخ طوسي كسي است كه به فقه شيعه ساختار داده است.
وي با بيان اينكه شيخ طوسي دليل نگارش كتاب "المبسوط" را اين دانسته كه پيروان مكاتب سنت، فقهاي شيعه را تحقير ميكردند، گفت: شيخ طوسي راست ميگويد متون قبل از او متون روايي و متنگرا هستند و تمام متد فقهي برگرفته از متن روايات بدون توسعه دادن انديشه فقهي است.
محقق داماد در ادامه نكاتي را درباره انديشههاي شيخ طوسي خاطرنشان كرد و گفت: توسعهاي كه شيخ طوسي داد هرچند منظورش پاسخ به فروع مطروحهاي است كه فقه شيعه متهم بوده است نميتواند به آنها پاسخ دهد، شيخ طوسي ميگويد ميتوانيم. اين كاملا درست است و در اغلب موارد توسعه است اما نميتوان انكار كرد كه در برخي مواقع به جاي توسعه مقداري تضييق فراهم شده است.
وي افزود: فقهياني مثل شيخ مفيد كه به صراحت ميگويد زني كه شرايط قضاوت را داشته باشد معذوري براي او وجود ندارد دليلشان اين است كه از پيشوايان ديني منعي نرسيده است. اما واقعيت اين است كه شيخ طوسي براي اينكه به حمله غيرمنصفانه اهل سنت به فقه اماميه پاسخ دهد بسياري از جاها نميگويم از آنها پيروي كرده ولي متاثر از آنهاست.
وي با بيان اينكه چهار مكتب فقهاي اهل سنت به جز حنفيان شرط مرد بودن را براي قاضي ذكر كردهاند، گفت: فقه شافعي كه الگوي شيخ طوسي بوده بر اين مساله اصرار بيشتري داشته است. همچنين فقهاي مالكي و حنبليان هم اين شرط را مطرح كردهاند اما فقهاي حنفي متعقدند كه زن فقط در امور مالي ميتواند قاضي باشد.
اين استاد دانشگاه ادامه داد: واقعيت در تاريخ انديشه اين است كه يك مرد بزرگ از نظر علمي عليرغم خدمتي كه به دانش ميكند در اثر ابهتي كه دارد ايستايي ايجاد ميكند. در تاريخ فقه در قرن پنجم كه شيخ طوسي چنين عظمتي يافت تا يك قرن پس از او كسي حرف جديدي نزد و دوران تقليد شروع شد كه اين يك نقطه منفي است.
وي ادامه داد: بعدها ابن ادريس كه نتيجه شيخ طوسي است نقدهاي بزرگي به جد بزرگش مطرح كرد و پس از آن فضا آزاد شد. در تاريخ، چند فقيه بزرگ هستند كه با كمال صراحت گفتهاند كه چرا خانمها قضاوت نكنند؟
محقق داماد با برشمردن نام اين فقها افزود: در دوران صفويه يكي از چهرههاي تابناكي كه فتاوي بسيار نوانديشانهاي داد مقدس اردبيلي است كه به تصدي قضا براي خانمها فتوا ميدهد بعد از او در دوره قاجار ميرزاي قمي است كه با ترديد همه ادله را رد ميكند.
وي در ادامه گفت: در زمان خود حاج سيداحمد خوانساري يكي از فقهاي مشهور به ورع، احتياط و تقوا هستند كه اين بزرگوار نيز ميگويد چه دليلي وجود دارد كه خانمها قاضي نشوند. شيخ انصاري نيز فتوا به جواز به قضاوت زنان داده است.