شهلا لاهيجي از اولين حاميان كمپين ”يك ميليون امضاء“ / سارا لقماني / زنستان

زنستان: اين‎جا گرد هم آمده‎ايم تا بيش از دو دهه‎ تلاش خانم شهلا لاهيجي را در عرصه‎ي نشر كتاب زنان پاس بداريم. امروز شادمانيم كه زني ايراني بار ديگر جايزه‎اي بين‎المللي را از آن خود كرده است: ”جايزه‎ي بين‎المللي آزادي نشر“ كه باعث افتخار همه‎ي زنان ايران است و بيش از همه باعث افتخار ما در ”كمپين يك ميليون امضاء براي تغيير قوانين تبعيض‎آميز“ كه يكي از اولين حاميان و تلاشگران اين كمپين خود شهلا لاهيجي است. خانم لاهيجي به همراه شيرين عبادي و سيمين بهبهاني در واقع با حمايت و حضور پر بركت خود در اين كمپين، چشم‎انداز دستيابي به اهداف حق‎طلبانه و انساني آن را روشن‎تر ساخته‎اند. از همين‎روست كه امروز دور هم جمع شده‎ايم تا پايداري، شجاعت‎ و تلاش‎هاي شهلا لاهيجي را گرامي بداريم و در عين حال درباره‎ي اهداف اين كمپين كه بي‎شك دغدغه‎هاي زناني چون لاهيجي است نيز صحبت كنيم.

2 سال پيش در 22 خرداد 1384 جمع وسيعي از فعالان جنبش زنان به دليل اعتراض و نقدي که به نگاه قانون‎گذار در قانون اساسي نسبت به جايگاه زن داشتند، تجمعي مسالمت‎آميز در مقابل دانشگاه تهران برگزار كردند. زنان در قطعنامه‎ي پاياني اين گردهمايي اعلام كردند که تا رسيدن به خواسته‎هاي بر حق زنان به مبارزات صلح‎جويانه‎شان ادامه خواهند داد. 22 خرداد 1385 نيز در ”ميدان هفت‎تير“ تجمع مسالمت‎آميز ديگري با تاكيد بر خواسته‎هاي قطعنامه‎ي تجمع سال گذاشته برگزار شد اما اين‎بار مطالبات زنان به‎طور شفاف‎تر‎ و ملموس‎تري بيان شد: حق برابر ولايت مادر و پدر بر كودك، حق برابر در طلاق، حق خروج از کشور، برابري در ديه و ارث، حق اشتغال و... از جمله خواسته‎هايي بود كه در اين تجمع مد نظر قرار گرفت. هر چند در آن روز به خاطر برخورد نيروي انتظامي و بازداشت هفتاد تن از شركت‎كنندگان، قطعنامه خوانده نشد، اما تلاش زنان حق‎طلب براي كسب خواسته‎هاي‎شان با وجود خشونت‎هاي اعمال شده ادامه يافت تا آن‎كه برگزاركنندگان و بخشي ديگر از زنان عدالت‎خواه، كمتر از سه ماه پس از 22 خرداد با اعلام سميناري (كه به خاطر مخالفت نيروي انتظامي، در خيابان برگزار شد) كمپين جمع‎آوري يك ميليون امضاء براي تغيير قوانين تبعيض‎آميز را كليد زدند و آغاز دو ساله‎ي آن را اعلام داشتند.
از آن روز يعني از 5 شهريور 1385 كه اين كمپين اعلان موجوديت كرد، طرح جمع آوري يک ميليون امضا براي تغيير قوانين تبعيض آميز به همت شمار كثيري از زنان و مردان حق‎طلب، تمام قوا فعال است و قصد دارد تا با آگاهي رساني و ايجاد ارتباط "چهره به چهره" با زنان و مردان در سطح جامعه و اقشار مختلف، خواست برحق و قانوني خود را به ميان مردم ببرد و تغيير را از سطوح زيرين و ميانه‎ي جامعه آغاز کند. گرچه نام کمپين: يک ميليون امضاست، اما جمع آوري يک ميليون امضا فقط يکي از اهداف کمپين به‎شمار مي‎رود. شايد مهمترين هدف اين طرح ”آگاهي‎رساني“ به مردم و ايجاد ارتباط با آنان باشد. ارتباط متقابلي كه نتيجه‎اش ”فرهنگ‎سازي“ برابري‎طلبانه و حق‎خواهانه در ميان مردم است.
فعالان اين كمپين، کتابچه‎هايي را که در آن به زباني شيوا و نثري ساده و روان سعي کرده قوانين تبعيض آميز را با نمونه‎هاي ملموس توضيح دهد، هنگام گفت وگو با مردم، در ميان آنان توزيع مي‎شود. در مورد ماده‎هاي قانوني با آنان صحبت مي‎کنند و چنانچه آنان با تغيير اين قوانين موافق باشند، بيانيه را با ذكر نام و مشخصات خود امضا مي‎کنند.

ما معتقديم و اميد داريم كه با اين روش، مشارکت اجتماعي شهروندان ارتقاء يابد و در نتيجه خود مردم در ايجاد يک تغيير اجتماعي سهيم شوند. با اين روش است که مي‎توانيم از پستوي خانه و از پشت كامپيوتر كنده شويم و به ميان مردم برويم تا ببينيم فاصله‎ي تصورات و ذهنيات ما نسبت به جامعه تا چه ميزان است و با آن‎چه در اين مدت فراخواهيم گرفت چقدر فاصله دارد؟ در عين حال با اين ارتباط دو جانبه از حال يكديگر بيشتر باخبر مي‎شويم. به آنان در مورد كم و كيف قوانين موجود، آگاهي مي‎رسانيم و از آنها تجربه مي‎آموزيم. پاي صحبت و درد دل آنان مي‎نشينيم. ياد مي‎گيريم که ”خوب گوش دهيم“ و با مشکلات‎شان به طور ملموس و واقعي آشنا شويم.

با اين روش در حقيقت نشان مي‎دهيم که به توانمندسازي زنان ـ در عمل ـ اعتقاد داريم. معتقديم تا زنان خود، آگاه نشوند و نياز به تغيير را حس نکنند، اتفاق مهمي نخواهد افتاد. اصلاحات بايد از درون و از بطن جامعه مدني شعله بكشد و تئوري‎هايي كه همه‎چيز را به دولت محدود مي‎كند و هر نوع تغييري را از دولت آغاز مي‎كند، فاصله مي‎گيريم.

اگر قانوني يك شبه از بالا تغيير کند يک شبه هم مي‎تواند از بين برود. بنابراين اگر بخواهيم به تغييري اساسي و نهادينه شده دست يابيم بايد صبور باشيم و خودآگاهي جنسيتي را افزايش دهيم. البته در اين ميان هر حركتي هزينه دارد اما همدلي و اتحاد و تجربه‎اندوزي را نيز با خود به ارمغان مي‎آورد. راه تغيير و گشودن گره‎هاي زندگي لزوما از مجاري قدرت عبور نمي‎كند و لزوما توسط زنان و مردان قدرتمند صورت نمي‎گيرد، بلکه از دل مردم است.

ما نيز ياد گرفته‎ايم كه اگر بخواهيم مي‎توانيم. و ما مي خواهيم با نزديك شدن به زنان كشورمان اين احساس خود را ”چهره به چهره“ به آنان منتقل سازيم تا آنان نيز بخواهند و همه در كنار هم بتوانيم در جهت بهبود وضعيت خود و همه‎ي زنان كشورمان قدمي برداريم.

اگر اين کمپين نبود چه اتفاقي مي افتاد؟ واقعيت اين است که مبارزه با اين تبعيض‎ها و بي‎عدالتي‎ها به اشکال گوناگون وجود داشته و دارد. زني که براي گرفتن حضانت فرزند خود سال‎ها در راهروهاي دادگستري بالا و پايين مي‎رود،‌مردان و زناني که عليه اين بي‎عدالتي‎ها قلم به دست مي‎گيرند و مي‎نويسند و ناشراني هم‎چون شهلا لاهيجي كه كتاب‎هاي زنان را منتشر مي‎كنند. دختري که به خاطر تجاوز پدر يا برادر خود از خانه فرار مي‎کند يا زني که در ايلام و خوزستان و لرستان دست به خودسوزي مي‎زند، همه و همه دارند اعتراض خود را به اين اين قوانين تبعيض‎آميز نشان مي‎دهند. اما ما در اين كمپين مي‎خواهيم صداهاي اعترض پراكنده‎ي زنان سرزمين‎مان را به هم نزديك كنيم تا شايد با صدايي دسته‎جمعي، گرهي از مشكلات حقوقي‎مان گشوده شود. از طرفي اين كمپين صداي خاموشان است، صداي بي‎صدايان، صداي زناني که هيچ‎گاه از ناملايمات و بي‎عدالتي‎ها شکايت نکرده‎اند، اما در اين‎جا با امضاي خود در يك حركت جمعي شريك مي‎شوند.

هدف ديگري که کمپين دنبال مي‎کند اين است كه نشان دهد جنبش مستقل و حق‎طلب زنان تنها محدود به چند هزار زن نيست. واقعيت آن است که بسياري از زنان ايران‎زمين از هر طبقه، قوميت، تحصيلات و سن و سالي که باشند با يک قانون واحد تبعيض‎آميز مواجه‎اند. در حقيقت قوانين ضد زن، فصل مشترک و درد مشترک اكثر زنان ايران است و به‎تدريج همه براي تغيير آن هم صدا خواهند شد. و ما اين‎ مسير را آهسته اما پيوسته و از طريق روش ”چهره‎ به چهره“ و در ميان كوچه و خيابان انجام مي‎دهيم. در همين روند است كه گاه زناني كه خود امضاء‎كننده‎ي آن هستند به داوطلبان جمع‎آوري امضاء تبديل شده‎اند و عضو اين كمپين بزرگ شده‎اند.

حساسيت جنسيتي نسبت به قوانين ناعادلانه‎ي موجود هم‎چون شاخه‎هاي كوچك يك درخت نورسته در حال شكوفايي است. هر زن يا مردي كه به اين كمپين مي‎پيوندد، شاخه‎اي از اين درخت خواهد شد كه شاخه‎هاي ديگرش را مي‎يابد. و بدين‎وسيله ريشه‎هاي درخت عميق و تناور خواهد شد. ما زنان و مردان حق‎طلب در اين كمپين در حال يافتن يكديگر هستيم و اين خود اتفاق مباركي است. نهال اين كمپين توسط كساني چون شهلا لاهيجي، شيرين عبادي، سيمين بهبهاني، مهرانگيز كار، نيره توحيدي و... كاشته شده است و شاخه‎ها و برگ‎هاي تازه و جوان‎اش اكنون نور خورشيد را به ريشه‎ها منتقل مي‎كند. در اين كمپين چند نسل حضور دارند و قامت كشيده‎اند تا شايد بتوانند با حركتي منسجم‎تر، تغييراتي را به چشم خود ببنند، تغييراتي كه خواسته‎اش يك صد سال است تداوم دارد!

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

ـ* ـ متن تحريرشده‎ي سخنراني سارا لقماني در مراسم پاسداشت شهلا لاهيجي به‎مناسبت دريافت جايزه‎ي بين‎المللي آزادي نشر (15/8/1385).

http://herlandmag.net/issue15/06,11,13,07,32,16/

عکس: راحله حسین زاده