قتل های "ناموسی"؛ خشونت با توجیه غیرت

شهرزادنیوز:قتل های ناموسی پدیده ای است که سالها در ایران [1] و به خصوص استان هایی که دامنه تعصب در آنها پررنگ تر است، وجود دارد؛ تعصبی که با غیرت وجه توجیه پذیری به خود می‌گیرد .

جنایت های ناموسی به ارتکاب خشونت و اغلب قتل زنان به دست مردان خویشاوند خود گفته می‌شود. این زنان به علت «ننگین کردن شرافت خانواده خود» به مجازات می رسند. این ننگ موارد گوناگونی را شامل می‌شود؛ از جمله: خودداری از ازدواج اجباری، قربانی یک تجاوز جنسی بودن، طلاق گرفتن (حتی از یک شوهر ناشایست)، رابطه با جنس مخالف، و یا ارتکاب "زنا". برای اینکه فردی قربانی جنایت‌های ناموسی شود، فقط این که گمان برده شود او آبروی خانواده را بر باد داده‌است، کافی‌ست.[2]

از آنجایی که زن در این جوامع به شکل ابژه جنسی تعریف می گردد، بنابراین تعریف رفتاری ویژه ای برای او وجود دارد که عدول از آنها به انحراف تعبیر می‌گردد و پاسخ این انحراف ها از سوی خانواده زن می تواند به اشکال مختلفی از خشونت بروز کند؛ از گیس بریدن گرفته تا قتل .

بیشتر این خشونت ها صرفا بر اساس گمان‌ها و سوءظن‌هایی است که ایجاد می‌شود. به دلیل این که در این جوامع تعاریف سنتی از زن موجودی ساخته است فاقد تصمیم گیری و منفعل که نمی‌تواند از آبروی خود محافظت کند و حتماً مردی باید از او مواظبت کند. دامنه‌ی این تصور تا جایی است که حتی در مورد زنان تحصیلکرده نیز این حس پائیده شدن وجود دارد و اقوام مرد فکر می‌کنند در همه حال باید رفتار زن، نوع پوشش و رفت ‌و آمدهایش... را کنترل نمایند تا از آبروریزی مصون بمانند. این پایش به گونه‌ای است که می‌تواند از دامنه یک خانواده فراتر رفته و حتی افراد یک قوم را هم در آن وارد نماید. وارد شدن به مسائل شخصی افراد و نظارت و دخالت اقوام و طایفه ها نیز بر این تصورات صحه می‌گذارد. از سوی دیگر هم زنان در این جوامع مانند جوامع بدوی وسیله ای برای دشمنی ها و انتقام جویی هستند. در گزارشات دیده شده که به افرادی تنها به دلیل دشمنی با افراد خانواده یا قومی با تعرض به دختران یا زنان آن قوم به اصطلاح آن ها را برای همیشه سرافکنده کرده‌اند؛ چرا که در نظام های سنتی و قومیتی پاکدامنی زنان نتیجه اقتدار مردان محسوب شده و حافظ آبرو و احترام آن‌ها است که می تواند در مبادلات قومی یا حتی اقتصادی بر اعتبار مردان خانواده بیفزاید. این تا جایی پیش می رود که تاثیر آن را درجنگ های میان کشورها هم می‌توان دید.

از سوی دیگر سنت های رایج در این شهرها مانند چند همسری، تفاوت های بسیار سن زوج ها و ازدواج کودکان و... خود زمینه سازخشونت های خانگی هستند.

تغییر هنجارهای فرهنگی قومیتی پروسه‌ی طولانی تری را می‌طلبد؛ چرا که تفکر جزمی نسبت به زنان و کودکان چیزی است که با تعصب از نسلي به نسلي دیگر انتقال یافته است و بخش قابل توجهی از هيجانات، عواطف و باورها را شکل داده است؛ آن قدر که این ارزشها در ذهن افراد این جوامع تبلور یافته‌اند. تابوی قدرتمند سنت که "مشروعیت" را نیز به همراه دارد، طوری که گذار از برخی سنت‌ها و ورود تکنولوژی هم نتوانسته است آن را بیرنگ نماید. چنین ارزش هایی در جوامع قومیتی و حتی شهری نیز زمینه‌ساز بسیاری از آسیبهای اجتماعی مانند انواع خشونت‌ها، کودک‌آزاری و به ویژه قتل‌های ناموسی است .

بسیاری از کنشگران در این عرصه معتقدند که به دلیل رنگ قومیتی داشتن این پدیده، تنها نوانديشاني از ميان همين مردم مي توانند با نقد سنت های اجتماعی خود و با زبانی نزدیک به مردم خود به واکاوی اين سنت ها و باورهاي كهنه پپردازند تا بتوانند با چنین پدیده هایی مقابله نمایند. و تنها این نواندیشان در سایه امنیت اجتماعی و حمايت دیگر روشنفكران و نواندیشان می توانند به این مهم جامه عمل بپوشانند. از این رو تلاش کنشگران مریوانی می تواند بسیار مفید باشد؛ چون صدای اعتراض مردمی است برآمده از میان همین قومیت‌ها و امید تاثیرگذاری بیشتری وجود دارد.

در این میان اما رسانه های جمعی که می ‌توانند بسیار از قالب های سنتی را تحت تاثیر قراردهند، با چشم پوشی از این موارد و عدم انعکاس و آسیب شناسی آنها، با سکوت رسانه‌ای خود از قربانیان قتل های ناموسی دوباره قربانی می سازند. چرا که 50% از قتل های ناموسی تنها در اثر سوظن اتفاق افتاده و پس از قتل مشخص شده است که این گمان‌ها اشتباه بوده است. برنامه ریزی و آسیب شناسی این پدیده در رسانه های جمعی نظیر تلوزیون به دلیل دامنه مخاطبان آن بسیار مفید خواهد بود؛ به ویژه اگر چنین برنامه‌هایی در ساعاتی که بیشترین مخاطبان وجود دارند، پخش شود.

به کارگیری آموزش در همه ابعاد در مدارس ودانشگاه‌ها هم می‌تواند بسیار مفید باشد. همچنین ایجاد خانه های امن، مراکز مشاور خانواده و مددکاری از دیگر موارد هستند که می توانند در کاهش و حذف این پدیده بسیار مفید باشند.

پانویس:

1 - بر اساس آمار صندوق جمعیت سازمان ملل، سالانه حدود ۵۰۰۰ زن در قتل‌های ناموسی کشته می‌شوند. بیشتر اینان ساکن غرب آسیا، شمال آفریقا و بخش‌هایی از جنوب آسیا هستند. بر اساس این آمار، این جرایم بیشتر در کشورهای اسلامی رخ می‌دهند؛ در حالی که به گفته رهبران مذهبی، چنین جرایمی هیچ ریشه‌ای در اسلام ندارند. [2]

پژوهشی در دانشگاه اینونو ترکیه نشان می‌دهد در طول ۷ سال اخیر پرونده ۳۰۰قتل ناموسی در ترکیه وجود داشته‌است. بسیاری از این قتل‌ها در مناطق کردنشین ترکیه اتفاق افتاده‌است. این پژوهش نشان می‌دهد که با بالا رفتن مجازات قتل ناموسی، بسیاری از زنان توسط خویشاوندان خود وادار به «خودکشی» شده‌اند. بیشتر قاتلان نیز پسران جوان خانواده هستند که در صورت دستگیری مجازات کمتری برایشان منظور می‌شود.[3]

منابع :

1 - فاجعه خاموش (قتل های ناموسی)، پروین بختیار نژاد 1386

2 - صندوق جمعیت سازمان ملل

3 – 300 قتل ناموسی در ترکیه، شهرزاد نیوز 1387-10-03 بازبینی شده در 23 دسامبر 2008